سمك
: السَّمْك : سقف بلند خانه .
سَمَكَهُ : آن را بالا برد و برافراشت .
آيه : (
رَفَعَ سَمْكَها فَسَوَّاها
- 28 / نازعات ) يعنى : سقف رفيع آسمان را برافراشت و آن را استوار ساخت .
شاعر گويد :
انّ الّذى سمك السّماء مكانها « 1 » .
و در بعضى دعاها آمده است كه :
يا بارئ السّموات و الْمَسْمُوكَات « 2 » .
اى كسى كه
هامش
( 1 ) مصراع فوق از قصيده فرزدق است و در ديوانش به صورت زير آمده است :انّ الذى سمك السّماء بنى لنا * بيتا دعائمه اعز و اطوليعنى : براستى خداوندى كه آسمان را برافراشت براى ما خانهاى ساخت كه ستونها و پايههايش بسى بلندتر و ارزشمندتر است . كه قصد فرزدق از واژه - بيتا - كعبه و بيتى است كه در قرآن ، گفت : (أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ- 96 / آل عمران ) يعنى : نخستين خانه پرستش خداى و كعبه مسلمين . شيخ طبرسى در ذيل آيه : (رَفَعَ سَمْكَها فَسَوَّاها- 28 / نازعات ) مىنويسد :فَسَوَّاها: بلا شقوق و لا فطورا و لا تفاوة و قيل سواها احكمها يعنى آسمانها را كه در آيه قبل نام برده و مىگويد : (أَنْتُمْ أَشَدُّ خَلْقاً أَمِ السَّماءُ بَناها رَفَعَ سَمْكَها فَسَوَّاها- 28 / نازعات ) خطاب به فرعون است كه مىگويد : آيا آفرينش مجدّد تو و تدبير كار تو بعد از مرگ مشكلتر است يا آسمانى كه با اين عظمت مدبّرانه با قدرت اللّه بنا شده است آن هم با چنين عظمت و رفعت و استوارى كه بى نظمى و نابرابرى و جدايى در آن نيست ، شب را تاريك و روز را روشن قرار داد و پس از آن زمين را با گسترش و وسعتش به وجود آورد و آب و چراگاه و كوهها و وسايل زندگى و چارپايان در آن آفريد و ايجاد كرد بدانيد با همين دلايل محسوس ، قيامت هم آمدنى و شدنى است و انسان كوشش را كه در دنيا نموده ، نيك يا بد همه را به ياد خواهد آورد و به پاداشش مىرسد : (فَأَمَّا مَنْ طَغى وَ آثَرَ الْحَياةَ الدُّنْيا فَإِنَّ الْجَحِيمَ هِيَ الْمَأْوى وَ أَمَّا مَنْ خافَ مَقامَ رَبِّهِ وَ نَهَى النَّفْسَ عَنِ الْهَوى فَإِنَّ الْجَنَّةَ هِيَ الْمَأْوى- 37 الى 41 / نازعات ) پس هر كس طاغى شده و حيات دنيا را برگزيد دوزخ جاى او است و كسى كه از عقوبت بيم داشت و خود را از هوى و هوس نگهداشت بهشت جاى او است .
( 2 ) روايتى كه مؤلّف ( ره ) نقل نموده در مآخذ ديگر و نهج البلاغه آمده است ، ابن منظور آن را با دو وجه ذكر مىكند و فى الحديث انّ على رضوان اللّه عليه انّه كان يقول فى دعائه اللّهم ربّ المسمكات السّبع و ربّ المدحيات السّبع : يعنى حضرت على عليه السّلام در دعايش مىگفت الهى تو پروردگار برافراشتههاى هفتگانه و گردندههاى هفتگانهاى . و قول على رضى اللّه عنه صواب مسمكات كه على ( ع ) در دعايش گفته صحيح است .
و در حديثى ديگر گفته است : اللّهم بارى المسموكات السّبع و ربّ المدحوات . و مسموكات : در سخن على ( ع ) همان آسمانها است .
و باز از على رضى اللّه روايت شده كه او مىگفت سمك اللّه السّماء سمكا رفعها : يعنى خداوند آسمان را .