فَذُوقُوا الْعَذابَ بِما كُنْتُمْ تَكْفُرُونَ
- 106 / آل عمران
ذُقْ
إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْكَرِيمُ - 49 / دخان
إِنَّكُمْ لَذائِقُوا
الْعَذابِ الْأَلِيمِ - 38 / صافّات
ذلِكُمْ فَذُوقُوهُ
- 14 / انفال
وَ لَنُذِيقَنَّهُمْ
مِنَ الْعَذابِ الْأَدْنى دُونَ الْعَذابِ الْأَكْبَرِ - 21 / سجده امّا به كار بردن واژه - ذوق در رحمت مانند آيات :
وَ لَئِنْ أَذَقْنَا
الْإِنْسانَ مِنَّا رَحْمَةً - 9 / هود و
وَ لَئِنْ أَذَقْناهُ نَعْماءَ بَعْدَ ضَرَّاءَ مَسَّتْهُ
- 10 / هود و گاهى به آزمون و امتحان تعبير شده است ، گفته مىشود .
أَذَقْتُهُ كذا فَذَاقَ : او را آزمودم و امتحان شد فلان ذَاقَ كذا و أنا أَكَلْتُه : يعنى بالاتر از آگاهى و خبر او آزمودمش او چشنده بود و من خورنده يا او اندك مايه بود و من بيشتر آگاه شده و آيهء
فَأَذاقَهَا
اللَّهُ لِباسَ الْجُوعِ وَ الْخَوْفِ - 112 / نحل به كار بردن واژهء خوردن يا چشيدن ذوق كه با كلمهء لباس در اين آيه آمده براى اينست كه از ذاق ، تجربه و آزمايش ارائه شده است .
و در آيهء اخير اشاره شده است يعنى در موقعيّتى واقع شده كه طعم قحطى و بيم خوف را چشيده است تا از ستمگرى و كفر دست بردارند ، و واژهء لباس بطور استعاره براى اينست كه سراپاى زندگيشان را گرسنگى و ترس مانند لباس فرا گرفت و پوشاند در آيهء فوق هر دو كلام ، گرسنگى و ترس مقدّر شده است ، گوئى كه گفته شده :
أذاقها طعم الجوع و الخوف و ألبسها لباسهما : طعم گرسنگى و ترس را به آنها چشانيد و لباس ترس و گرسنگى را بر آنها پوشانيد خداى تعالى گويد :
وَ إِنَّا إِذا أَذَقْنَا
الْإِنْسانَ مِنَّا رَحْمَةً - 48 / شورى واژه - إذاقه - در رحمت به كار رفته است و نقطه مقابل اين معنى مصيبت رساندن است چنان كه مىفرمايد :
وَ إِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ
- 78 / نساء آگاهى و تنبيهى است بر اينكه انسان با كمترين نعمتى كه به او عطاء مىشود سركشى مىكند و استكبار و غرور مىورزد و اشاره به آيهاى است كه مىفرمايد :
كَلَّا إِنَّ الْإِنْسانَ لَيَطْغى أَنْ رَآهُ اسْتَغْنى
- 6 / علق