هاى اطرافش به اصناف درختان ميوهدار و انواع اشجار با ازهار و اثمار بيارايند . . . و چون به نهايت خوبى و دلگشايى تمام شد . . . باغ دلگشا نام شد . . . » امير تيمور پس از پايان كار باغ دلگشا دستور مىدهد ، مزار شيخ احمد يسوى را تعمير كنند « . . . عمارتى معتبر اساس انداختند مشتمل بر طاق وسيع رفيع با دو منار و گنبد مربع سى گز در سى گز و گنبد ديگر دوازده گز در دوازده گز با چهار صفحه براى مرقد منور در قبلهء گنبد بزرگ متصل به آن و در دو جانب گنبد چهار صفحهء ديگر ، هر يكى سيزده گز و نيم در شانزده گز و نيم جهت جماعتخانه و ديگر حجرات و توابع و لواحق ، و فرمان شد تا ديوار و قبهء آن را از كاشيكارى تزئين دهند و قبر از سنگ سفيد به تكلف تراشيده ، نقشهاى بديع بر آن نگارند . . . برحسب فرموده به عرض دو سال به اتمام پيوست . . . » « 1 » همچنين در كتاب ظفرنامه در بناى مسجد جامع سمرقند و مظالمى كه در اين راه ، تيمور به مردم و هنرمندان عصر روا داشته اشاراتى به چشم مىخورد . « روز يكشنبه چهاردهم ماه مبارك رمضان سنهء احدى و ثمانمائه . . .
مهندسان صاحب هنر و استادان ماهر دانشور . . . كه هريك سرآمد كشورى و يگانهء مملكتى بودند . . . از سنگتراشان آذربايجان و فارس و هندوستان و ديگر ممالك دويست نفر در نقش مسجد به كار بودند و پانصد كس در كوهها به بريدن سنگ و روان داشتن به شهر ايستادگى مىنمودند و اصناف صناع و پيشهوران كه از تمام معمورهء عالم به پايتخت جمع آمده بودند هركس در قسم خود نهايت جهد مبذول مىداشت و جهت جمع آلات 95 زنجير پيل كوه پيكر كه از كشور هند به سمرقند رسيده بود ، همه را به كار درآوردند و سنگهاى عظيم بزرگ را به گاو گردون و مردم بسيار مىكشيدند و چهارصد و هشتاد ستون از سنگ . . . » « 2 »
انواع صنايع به نظر ابن خلدون
ابن خلدون صنايع را از دو نوع بيرون نمىداند : يكى صنايعى كه در اجتماع ضرورى است ، دوم صنايعى كه از لحاظ موضوع شريف شمرده مىشوند . از صنايع نوع اول : بنايى ، خياطى ، درودگرى و بافندگى و از صنايع نوع دوم : قابلگى ، نويسندگى ، صحافى ، موسيقى و پزشكى را نام مىبرد و متذكر مىشود كه تخصص در صنايع دستهء دوم ، موجب تقرب به پادشاهان و ارباب قدرت مىشود .
مشاغل تفننى : ابن خلدون ، رواج صنايع مستظرفه و هنرهاى زيبا را فرع رشد تمدن مىداند و مىنويسد كه در شهرهاى آباد و پرجمعيت در رشتهء بنايى و هنر آشپزى و رقص و آواز و موسيقى و هنر آراستن و فرش كردن اطاقها و چيدن اثاثه ، عدهاى كارشناس و متخصص مىشوند و حتى جمعى در طرز ساختن ظروف آشپزخانه و مصنوعات فلزى
هامش
( 1 و 2 ) - تلخيص از ظفرنامهء تيمورى ، تأليف شرف الدين على يزدى ، كه به سال 825 ه . ق .
به اتمام رسيده است .