اين بند بسته شود . . . اولا دولت خودش اين بند را ببندد و هرقدر رعيت لازم است من آورده مساعدت مىكنم ، ثانيا اجازه دهند من خودم بند را ببندم تا هفت سال ماليات از من نخواهند ، بعد به دولت واگذار مىكنم . ثانيا دولت با من شراكت كند ، و قرار شراكت را بدهند . » اين عريضه را فرستادند ، طولى نكشيد جواب آمد كه : اول پيشكش دولت را معين كنيد « . . . دانستند كه دولت قصد آبادى ندارد . . . اين نظير آن است كه يكى از فرنگيان به ايران آمده بود و در زمان فتحعلى شاه قدرى سيبزمينى هديه به شاه كرد ، گفت اين را در امريكا پيدا كردهاند و در اروپا شايع شده ، فايده زياد دارد و براى رفع قحطى خيلى لازم است . بدهيد در ايران هم بكارند ، فايده بردارند .
فتحعلى شاه فرمود : « خوب به دولت چه تقديم مىكنيد كه تا اين كار را بنمايد ؟ » « 1 »
در دورهء قرون وسطا ، جز در موارد بسيار استثنايى ، كسى در انديشهء بازماندگان متوفى نبود ، اگر كسى از ديوانيان و افراد ارتش ( اعم از افسر و سرباز ) در جريان كار مىمرد يا كشته مىشد بازماندگان او به دست حوادث سپرده مىشدند . اروپاييان براى حل اين مشكل نخستين قدم را برداشتند و حقوق بازنشستگى را معمول داشتند .
حقوق بازنشستگى :
پولىست كه در اوقات معين به كسى كه به واسطهء ناتوانى و پيرى از كار كنارهگيرى مىكند پرداخت مىشود . و گاه اين حقوق يا قسمتى از آن ، به زن و فرزند متوفى تعلق مىگيرد . . . در قرن 19 فكر كمك به كسانى كه عمرى در خدمات دولتى بسر بردهاند ، در بعضى از كشورهاى اروپا رواج يافت . در سال 1869 قانونى در انگلستان وضع شد كه حائزين مقامات سياسى ، پس از مدت معينى حقوق بازنشستگى دريافت دارند . در اواخر قرن 19 ميلادى اين فكر به ممالك اروپا راه يافت . آلمان اول كشورى بود ، كه پرداخت حقوق بازنشستگى را به عموم مردمى كه به سن كهولت رسيده بودند ، معمول كرد . امروز پرداخت حقوق بازنشستگى در اغلب كشورهاى مترقى متداول شده است . . . در دورهء قاجاريه فقط به كسانى كه مورد توجه بودند مستمرى مىدادند و گاه اطفال از اين حقوق بهرهمند مىشدند . در سال 1301 ه ش . قانون استخدام كشورى و در سال 1302 قانون استخدام قضات به تصويب رسيد كه در هردو پرداخت حقوق بازنشستگى منظور شده است . سپس قوانين ديگرى وضع شد كه به موجب آن عموم كاركنان كشورى و لشكرى از حقوق بازنشستگى استفاده كنند . در سال 1334 به موجب قانون بيمههاى اجتماعى كارگران ، به عموم كارگران تحت شرايطى ، حقوق بازنشستگى پرداخت مىشود . اميد است كه اين قانون عموميت يابد . « 2 »
فرمان كمك به بازماندگان
در فرمان مورخهء شوال 1286 چنين آمده است :
هو الملك ، فرمان همايون آنكه چون ميرزا محمد ، مستوفى اصفهان وفات يافته ، محض شمول مراحم ملوكانه دربارهء عاليجاه عزت همراه
هامش
( 1 ) . همان ، ص 221 .
( 2 ) . دايرة المعارف ، ص 858 .