كاهن نيز دربارهء حمايتى كه داريوش از وى و اموال معبدى كه او اداره مىكرده ، نموده است در منابع موجود محفوظ مانده . پارسيان در دستگاه دولت و كشور وضع خاصى داشتند و خراج نمىپرداختند . در نظر پارسيان آزاد ، حمل سلاح و يا اشتغال به كشاورزى و يا دامدارى به يك اندازه موجب احترام و شرافتمندانه بود . در جامعهء ايرانى كار اجبارى بردگان وجود داشت و از آنان براى انجام امور گوناگون استفاده مىكردند ؛ مثلا پارسيان كار ساختمانى انجام نمىدادند . . . شاه كه به - لشكريان متكى بود . . . كار ساده و ناچيز كشاورزى را تحقير نمىكرد و از آن رويگردان نبود . . . » « 133 »
اصول ملوك الطوايفى عهد هخامنشى و سازمان دودمانى آن ، چنان كه خواهيم ديد ، در عصر اسكندر و سلوكيها و در عصر اشكانيان نيز محفوظ ماند و تغيير اساسى در آن پديد نيامد .
در طى اين دورهء طولانى رؤساى خانوادهها ، رئيس تيره و رؤساى تيره ، رئيس قبيله را انتخاب مىكردند . زندگى مردم از راه شبانى و زراعت تأمين مىشد و با تكامل وسايل توليدى همراه با گلهدارى و زراعت زندگى شهرى نيز آغاز گرديد و كمكم بر قدرت و نفوذ رؤساى قبايل افزوده گرديد و قدرت پول جاى قدرت خون را گرفت و وضع ساده و بىآلايش قديم رو به - فراموشى رفت . مطالعات گرانبهاى دكتر گيرشمن در دورهء ماقبل تاريخ ايران در تپهء سيلك معرف تكامل تدريجى زندگى مردم در نجد ايران است . به عقيدهء باستانشناس نامبرده با هجوم اقوام خارجى در طرز زندگى بومى تغييرات شگرفى حاصل مىشود .
استعمال متناوب آجر خام و سنگهاى خشكى كه با آنها ديوارها را مى - ساختند ، فنون ساختمانى است كه تا آن زمان در نجد ايران شناخته نبود ؛ فاتحان مىبايست آن را از جاى ديگر . . . در طى مهاجرت بتدريج آموخته باشند . اين طرز بنا كردن در زمينى مسطح ، كه روى آن بايد قصر و اقامتگاههاى نجبا ساخته شود ، مستلزم گروهى كارگر ، بنا ، آجرچين ، عمله و سنگكن بود . بنابراين ، امير عدهاى رعيت را استخدام مىكرد كه براى او ، و بعضى نجباى ملتزم ركاب و نگهبانان خاص وى كار مىكردند . « 134 »
سپس دكتر گيرشمن مىگويد ، در اين جامعه ، بموجب آثار و قبورى كه از آنها به يادگار مانده ، دو طبقهء توانگر و فقير زندگى مىكردند . در قبور ثروتمندان زينتآلات سيمين با اسلحه و ابزار مختلف ديده مىشود درحالىكه در قبور طبقهء ديگر تزيينات مختصر آهنى وجود دارد و حتى بعضى قبور ، كه شايد متعلق به سكنهء بومى مغلوب بود ، فاقد تحتهسنگ و هر نوع آلات زينتى است .
در نتيجهء مبارزهء دايمى رؤساى قبايل جديد با يكديگر و با امراى محلى ، عدهاى از امرا كه مقام و موقعيت مهمترى به دست آورده بودند با بزرگان و ملتزمين خود به روستاييان حكومت مىكردند و از آنها براى شكار كردن و صيد ماهى و تربيت اغنام ، ماليات مىگرفتند
هامش
( 133 ) . همان ، ص 32 به بعد .
( 134 ) . ايران از آغاز تا اسلام ، پيشين ، ص 69 .