به عقيدهء ريچاردن فراى :
در دادگسترى دوران باستانى بسيارى از اصول هند و اروپايى هنگام رسيدگى به دعاوى رعايت مىشده است كه از آن جمله سوگند را بايد نام برد . داريوششاه مىگويد : « كسى كه ديگرى را متهم مىكند براى اثبات دعوى خود بايد سوگند بخورد . » و ظاهرا در ايران مردم به اهورامزدا سوگند مىخورند . در منابع اكدى و آرامى از دو داور يعنى داور محلى و داورشاهى سخن رفته است . در منابع يونانى از سختى و قساوتى كه در اجراى قوانين به كار مىرفته گفتگو شده است و در منابع ايرانى همواره راستگويى و فرار از دروغ تأكيد شده است . كيفرها معمولا بسيار سخت بود ازجمله كشتن ، مثله كردن و نفى بلد بسيار رايج بود و ظاهرا در دادگسترى اصل مسؤوليت خويشان اعمال مىشد . « 121 »
پلوتارك ضمن توصيف زندگى اردشير به قسمتى از فجايع ، قتلها و شكنجههايى كه به دست اردشير و مادرش صورتگرفته است اشاره مىكند . « 122 »
ويل دورانت فهرست كوچكى از جرايم و مجازاتهاى آن ايام به دست ما مىدهد :
بزههاى كوچك را با شلاق زدن از پنج تا دويست ضربه كيفر مىدادند ؛ هركس سگ چوپانى را مسموم مىكرد دويست ضربه شلاق مجازات داشت و هركس ديگرى را به خطا مىكشت ، مجازاتش 90 ضربه تازيانه بود . براى تأمين حقوق قضات غالبا بهجاى شلاق زدن جريمهء نقدى گرفته مىشد و هرضربه شلاق را با مبلغى معادل 6 روپيه مبادله مىكردند . گناههاى بزرگتر را با داغ كردن و ناقص كردن عضو و دست و پا ، بريدن و چشم كندن و به زندان افكندن و كشتن مجازات مىكردند .
قانون ، كشتن اشخاص را در برابر بزه كوچك حتى بر شخص شاه ممنوع كرده بود ولى خيانت به وطن و هتك ناموس و كشتن و استمناء و لواط و سوزاندن يا دفن كردن مردگان ، و تجاوز به حرمت كاخ شاهى و نزديك شدن با كنيزان شاه ، يا نشستن بر تخت وى ، يا بىادبى به خاندان سلطنتى ، كيفر مرگ داشت .
در اين گونه حالات ، گناهكار را مجبور مىكردند زهر بنوشد يا او را به چهار ميخ مىكشيدند يا به دار مىآويختند ، سنگسارش مىكردند يا جز سر ، بدن او را در خاك مىكردند ، يا سرش را ميان دو سنگ بزرگ مىكوفتند . با قوانين و قشونى كه ياد كرديم شاه ايران در پايتختهاى خود كه در پاسارگاد ، پرسپوليس ( تخت جمشيد ) ، اكباتانا و بيشتر اوقات در شوش بود ، استانهاى بيستگانهء كشور را اداره مىكرد .
بعضى از اين مجازاتهاى وحشيانه در طول تاريخ بين تركان و ساير اقوامى
هامش
( 121 ) . ميراث باستانى ايران ، پيشين ، ص 172 .
( 122 ) . حيات مردان نامى ، پيشين ، ص 497 تا 499 .