فَكَهَ
: الفَاكِهَةُ : گفتهاند تمام ميوههاست و نيز همه ميوهها بدون انگور و انار ، كسى كه معنى اخير را گفته است گويى كه نظر به ويژگيهاى اين دو ميوه داشته كه در قرآن جدا و مجزا از - فاكهه - و عطف به آن ذكر شده است ، « 1 » :
وَ فاكِهَةٍ
مِمَّا يَتَخَيَّرُونَ ( 20 / واقعه ) .
وَ فاكِهَةٍ كَثِيرَةٍ
( 32 / واقعه ) .
هامش
( 1 ) ابو منصور ازهرى مىگويد : من احدى از عرب را سراغ ندارم كه خرما و انگور و انار را جزو ميوهها نداند و هر كسى چنين بگويد از جهالت او نسبت به كلام عرب و علم لغت و تأويل قرآن و عربى مبين است ، در باره زبان عرب قاعده بر اين است كه اشيائى را ابتداء بطور كلى و يك جا نام مىبرند و سپس دو و سه چيز از آن را اختصاصا ذكر مىكنند چنان كه در قرآن آمده است :مَنْ كانَ عَدُوًّا لِلَّهِ وَ مَلائِكَتِهِ وَ رُسُلِهِ وَ جِبْرِيلَ وَ مِيكالَ- 98 / بقره ) و همچنين آيه :وَ إِذْ أَخَذْنا مِنَ النَّبِيِّينَ مِيثاقَهُمْ وَ مِنْكَ وَ مِنْ نُوحٍ وَ إِبْراهِيمَ وَ مُوسى وَ عِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ- 33 / اعراف ) كه در اين دو آيه نخست نام ملائكه برده شده و سپس جبرئيل و ميكائيل عطف به آن شده و كسى كه جبرئيل و ميكائيل را جدا از ملائكه بداند كافر است زيرا كلام خداوند نص بر آن دارد و آن را بيان كرده و همينطور در آيه دوم كه نخست « النبيين » را نام مىبرد و سپس نوح و ابراهيم و موسى و عيسى و پيامبر اسلام را ، پس معطوف نمودن اين پيامبران به واژه « النبيين » بخاطر اولى بودن و فضيلت آنها بر ساير انبياء است ، در آيهاى هم كه ميوههايى از كلّ فواكه ، جداگانه به آنها معطوف شده بخاطر برترى و ويژگى آنهاست كه گفت :فِيهِما فاكِهَةٌ وَ نَخْلٌ وَ رُمَّانٌ- 68 / الرحمن ) .
( ازهرى / تهذيب اللغه 6 / 25 - مجمع البحرين 6 / 357 ) .