ارزش اجتماعى اكبرنامه
شيخ ابو الفضل تاريخنگارى است كه به گزارش فتوحات و شرح توفيقات ولىنعمت خود بسنده نمىكند ، بلكه همزمان با گام نهادن در اين ساحل پرسنگلاخ و حادثهخيز ، ساحل ديگر اين رود عظيم تمدن بشرى را در مىنوردد تا با ظرافت ويژهاى نشان دهد كه چگونه « مردمان گمنام خانه مىسازند ، عشق مىورزند ، كودك مىپرورند ، آواز مىخوانند و . . . » « 1 » و اين همه تا حدودى از حوصله و حيطهء جولان مورّخان به دور بوده است . وى با قلم ساده و روان خويش اطلاعات ذيقيمتى از ترجمهء حال اجلّهء آن روزگار و مسائل مربوط به آنها ارائه مىدهد ، مثلًا در ضمن شرح حادثهء مرگ بابر پادشاه « 2 » نظرى ، هرچند كوتاه ، به شرححال رجال علمى و فرهنگى اين دوره دارد و اطّلاعات مختصر و مفيدى در ترجمهء حال چند تن از اين رجال ، از جمله : مير ابو البقا ، شيخ زين صدر ، سلطان محمّد كوسه ، مولانا شهاب الدّين معمايى شاعر ، مولانا يوسفى طبيب ، ملا بقايى شاعر ، خواجه نظام الّدين على خليفه و ميرخواند مورّخ ، « 3 » در اختيار خواننده قرار مىدهد .
از مهمترين ويژگيهاى تاريخى كتاب حاضر ، داشتن متن كامل نامهء شاه طهماسب به محمّد خان تكلو ، حاكم خراسان و للهء سام ميرزا ، جهت استقبال و مهماننوازى از همان پادشاه است كه بر اثر شكست از
هامش
( 1 ) . ويل دورانت ، تاريخ تمدّن . ( روكش جلد )
( 2 ) . بابر پادشاه در ششم شوال 937 مرد و كلمات « شش شوّال » ماده تاريخ فوت اوست . شگفت آنكه در ششم محرم 888 ق . متولد شد و « شش محرم » نيز ماده تاريخ تولّد وى است .
( 3 ) . خواجه غياث الدين خواندمير ، مؤلّف حبيب السير ( متوفى به 942 ق . در دهلى ) . در خصوص شرححال اين مورخ و نويسنده ر . ك : مقدمهء عبد الحسين نوايى بر رجال حبيب السير .