بىحساب را بر اقدام به جنگى كه مطابق حق و عدالت است ترجيح مىدهد . او هميشه مىگويد بىاعتنايى به تجاوزات ناچيز و پرخاشگريهاى مختصر را بهتر از آن مىداند كه به جنگ و محاربهاى اقدام كند كه پايانش معلوم نيست . به اعتقاد او بهتر است كه سرحدات شمال شرقى اين كشور ، يعنى ولايات منطقهء خراسان ، متحمل شبيخونهاى اوزبكان باشد تا اين كه سراسر كشور در آتش جنگ بسوزد . »
« در همين اواخر ، كمپانى هلندى هند شرقى با استفاده ازين تجربيات ، جزيرهء قشم را در خليج فارس متصرف شد و اگر گرماى هوا و كمى نفرات باعث كوتاه آمدن هلنديها نشده بود ، امكان داشت كه كمپانى هلندى به اقدامات شديدى دست بزند . اما شاه صلح دوست اين تجاوز سخت هلنديها را به حقوق سلطنتى به روى نياورد . هلنديها را عفو كرد و امتيازاتى هم به ايشان داد .
همين اواخر هياتى از طرف اعراب مقيم ساحل دجله به پايتخت ايران آمد تا به حضور شاه عرض بندگى كند . چون سلطان عثمانى سخت درگير جنگ با اروپائيان بود . شاه ايران با استفاده از اين وضع مىتوانست بغداد را از تركان پس بگيرد . ولى چنين نكرد . ما ، يعنى سفراى آلمان و سوئد و لهستان ، كه مىكوشيديم تا شاه را به اقدامى بر ضد تركان عثمانى تشويق كنيم از كوششهاى خود چه نتيجهاى گرفتيم ؟ ما در دربار ايران با ناز و نعمت مىزيستيم . اما مجبور بوديم كه ، با وجود مدت طولانى اقامت در اصفهان ، به پادشاهان خويش خبر عدم موفقيت خود را بدهيم . صلح استوار با باب عالى ( دربار عثمانى ) مهمتر از اميدوارى به يك پيروزى ممكن الحصول بود . »
كروسينسكى مىنويسد : شاه سليمان هرگز مانند يك پادشاه فكر نمىكرد .
روزى به او گفتند كه تركان با عيسويان صلح كردهاند و به زودى به ولايات ايران حمله خواهند كرد و لازم است وسايل جلوگيرى از آنان را از هم اكنون فراهم نمود و گرنه موقعيت پادشاه صفوى متزلزل خواهد شد . شاه با بىعلاقگى تمام جواب داد : « اهميتى ندارد . به شرط آن كه اصفهان در دست من باقى بماند . »
سانسون ، كشيش مبلغ مسيحى ، كه در سال 1683 ميلادى به ايران آمده و چند سال درين كشور اقامت داشته است شرح ارزندهاى در خصوص سياست خارجى
اسناد ومكاتبات سياسى ايران ( از سال 1038 تا 1105 ق ) ( فارسي ) — صفحة 237
مساهمون: عبد الحسين نوائى
ص٢٣٧