ايران عصر شاه سليمان نوشته . او كه به قول خودش « در تمام مجالسى كه پادشاه ايران بار مىداده و عدهاى را به حضور مىپذيرفته حضور داشته و در تمام مهمانيهاى شاه سليمان حاضر بوده و محل معينى براى او منظور شده بود » چنين مىنويسد :
« هيچ جوابى شيرينتر و منطقىتر از جوابى كه ايرانيان به نمايندگان آلمان و مسكو و لهستان دادند نمىباشد . نمايندگان آن دولتها آمده بودند تا به دولت ايران پيشنهاد كنند كه با روساى ممالك مزبور ، دولت ايران بر ضد عثمانيان ، متحد شود . اعتماد الدوله ( شيخعلى خان ) به آقاى كناب اسقف دابارانل « 1 » ، كه از طرف امپراطور آلمان نامهاى براى شاه آورده بود ، و در مورد اتحاد ايران و آلمان و فوايد عظيم آن تاكيد و اصرار فراوان مىكرد ، جواب داده بود كه شاه ايران در مورد اين اتحاد بيشتر از آنچه آلمان و متحدينش نسبت به اتحاديهاى كه شاه ايران در آغاز سلطنت خود به وسيلهء سفير اتريش به امپراطور آلمان پيشنهاد كرده بود نمىتواند ابراز علاقه نمايد . اما دربارهء فوايد اين اتحاد ، اعتماد الدوله گفته بود كه شاه ايران به سلطان عثمانى قول داده است كه صلح و آشتى را رعايت كند و شاه ايران هيچ فايدهاى را از محترم شمردن قولى كه به پادشاه عثمانى داده است بالاتر نمىشناسد . اسقف گفته بود كه تركان عثمانى به كرات قول و قرار خود را با پادشاه ايران شكستهاند .
صدر اعظم در جواب گفته بود كه شاه ايران نقض عهد و پيمان شكنى را هنر و افتخارى نمىداند و عمل ناشايست تركان را تقليد نمىكند و نقض عهد را به تركان وا مىگذارد و عهد شكنى آنان را تلافى نمىكند . سالومون سكوركى « 2 » سفير لهستان اظهار كرده بود كه موقعيت مناسبى پيش آمده تا شاه ايران شهرهاى بصره و بغداد و ارز روم را از تركان باز پس گيرد . اعتماد الدوله جواب داده بود كه شهرهاى مذكور براى ايران بيش از شهر كامى نيتك « 3 » براى لهستان اهميت ندارد . بنابراين ، هر وقت دولت لهستان شهر كامى نيتك را از تركان پس گرفت ، نوبت ايران هم خواهد رسيد كه بصره و بغداد و ارز روم را پس بگيرد .
هامش
( 1 ) -Knab , Archeveque d Abaranel( 2 ) -Salomon skorki( 3 ) -Kaminietk