احديت به واسطهء وجود شريف او به من كرامت كرده است يقين از عهده نخواهم توانست آمد . بارى در اين فقره خدا شاهد است كه اگر [ در ] توقّف خودم در پاريس عريضهنگار شوم ، يقين آنچه حقيقت حال است و دلم مىخواهد نمىتوانم عرض كنم .
بهتر آن است كه در اين مسئله بيش از اين جسور نباشم .
امّا در باب درس فدوى و جواب احكاماتى كه به توسط عاليجاه حكيمباشى ابلاغ شده است . در چهار ماه قبل ، در زمان توقّف موكب همايون در نياوران ، كاغذى از جناب حكيمباشى رسيد ، و در آن ضمن احكاماتى مبنى بر تاكيد به فدوى در تحصيل و كنارهجوئى از جزء سفارت نوشته بودند . فدوى نيز جواب مطابق حكم كه در او ملاحظهء حقيقتگوئى بيش از ملاحظهء رسم و سبك كرده بودم عرض كردم . از آن وقت به بعد حال دو دفعه است سركار عالى مىفرمايند حكمى به توسّط عاليجاه حكيمباشى صادر شده ، فدوى نه دستخط جناب حكيمباشى [ را ] ديده و نه به حكمى سرافراز شده . البتّه سركار عالى خود ، تحقيق مسئله را خواهند فرمود . فدوى در جوف اين عريضه ، عريضهء ديگرى عرض كردهام كه اگر بخواهند به نظر مبارك جناب اجل اكرم اعظم خداوندگار نعمت برسانند ، دور نيست بشود و الّا مختارند . آنچه اعتقاد فدوى است ، هرچه جنابعالى خود را كمتر به گفتوشنود در حق فدوى مشغول كنند بهتر خواهد بود . شما مىدانيد كه من هرگز نمىخواهم امرى را مشتبه كنم . هرگاه به فضل خداوندگارى از پيش رفت ، كه همهء اسباب خودش فراهم است و الّا خجلت شما كمتر . اينها ديگر فضولى است . زيرا كه البتّه صاحب رأى و مختار هستند .
امّا اينكه فدوى را منع فرموده بودند از اينكه به همراه سفارت بيايم ، نمىدانم از كجا خيال فرموده بودند كه فدوى چنين اراده دارم . بنده هرچه خيال مىكنم گويا تا به حال چيزى دليل بر اين معنى باشد عرض نكرده باشم . يا دليل تازهاى بر بىعقلى و عدم خيال از پيش خود نداده باشم كه جنابعالى چنين تصوّرى فرمودهاند . بله راست است به حق خدا ، به حق خدا زياده از حد ميل زيارت وجود عالى [ را ] دارم و بيش از آنكه تصوّر بفرمائيد از فرنگستان زده شدهام و مىدانم كه بعد از اين ده مقابل بدتر از سابق و در چند فقره بشدّتى به اين بنده بد خواهد گذشت كه ما فوق ندارد . و امّا باوجود اين به سر مبارك سركار عالى قسم است و خدا شاهد است هرگز خيال نداشتهام به طهران بيايم ، و همچه خيال ندارم مگر در دو صورت يكى آنكه حكم قطعى جهت احضار من از شخص شما برسد . يكى آنكه امتحان خود را داده و ان شاء اللّه اجازهنامه گرفته از مدارس فرنگ بيرون بيايم . به سر مبارك خودت مصّمم بود كه اگر خدانكرده حكم احضار هم بيايد
اسناد تاريخى خاندان غفارى ( فارسي ) — صفحة 457
مساهمون: بهرام غفارى
ص٤٥٧