مىشود . پنبه كه از آن 50000 من شاه ( هر من شاه مساوى 2 / 1 12 گيروانكه ) با قيمت نزديك به 25000 ليره از راه بوشهر بيشتر به بمبئى و بادام به روسيه و هند و لندن صادر مىشود و برنج براى مصرف داخلى است .
مقدار كلى تجارت را خود بازرگانان محلى برعهده دارند ، اما معاملات كلى چنان كه بايد اعتراف نمود بوسيلهء مؤسسات انگليسى صورت مىپذيرد كه فعاليت خوشآيند آنها در اين منطقه جبران وضع راكدى است كه در آسياى مركزى ديده مىشود . مطالب بيشترى راجع به تجارت را من به فصل آتى مختص اين موضوع موكول مىسازم .
مصنوعات
سابقا اصفهان بواسطهء ساخت زره مشهور بود و هنوز هم به تقليد قديم قدرى ساخته مىشود . قسمت عمدهاى از مصنوعات فعلى آنجا همان است كه از ديرباز به آن مناسبت شهرت داشته است و از آن جمله است ظروف قلمزده و برنجى شامل كوزه ، سينى ، چراغ و زيورآلات ( كه بهنظر من خيلى بهتر از كار لكنهو و بنارس است ) قلمدان و قاب آيينه و جلدسازى منقوش و شفاف و ظروف سفالى كه مستقيما از قديم تقليد مىشود و در مغازههاى اجناس قديمهء استانبول و گاهى نيز در عتيقهفروشىهاى لندن يافته مىشود .
اهالى و اخلاق آنها
از زمان هجوم افاغنه به اين طرف و تيرگى عظيم روزگار اصفهان نظريات مبالغهآميز و متضاد راجع به مقدار جمعيت اين شهر اظهار كردهاند . در سال 1784 فرير - سووبوف « 1 » مجموع آن را 000 ، 300 نفر نوشته است .
در 1810 سرجان ملكم آن را به 000 ، 200 پائين آورد ، ولى يك سال قبل از آن موريه اين رقم را به دو برابر رسانيد و بنابر ارقامى كه خود او دو سال بعد در 1811 قيد كرد ارزش آمار پيشنهادى خود و تناسب آن را با محاسبههاى معاصر پاك از بين برد ، چون رقم 000 ، 60 را ذكر نمود . اوزلى كه عضو همان هيأت بود آن را 000 ، 200 تن نوشت . شايد خود ايرانيان نيز اين رقم آخرى را قبول دارند ، درصورتىكه مقامات
هامش
( 1 ) -Ferrieres - Sauveboeuf