بندرى عرب و يا عابران ايرانى با ريش حنائى و يا بربرها « 1 » با چهرههاى تيره و قامت بلند از كابل ديده مىشوند .
بندرعباس اسكلهء سنگى كوچكى دارد كه مقدارى در دريا پيش رفته ، در آنجا دكل بيرق و دو توپ انگليسى است كه قبلا اشاره نمودم . خط افقى بالاى شهر با مقدار زيادى بادگير قطع گرديده و در بين آنها درختهاى نخل ، تنوعى پديد آورده است ، ولى اين درختان مانند نخلهاى لنگه رشد عالى ندارد ، در قسمت مركزى مقابل دريا گمركخانه و اقامتگاه نايب الحكومه است كه در سابق كارخانهء هلنديها و چندى هم مسكن نمايندهء امام مسقط بود . اندكى در جهت شرقى ، ويرانه - هاى دو برج ديده مىشود كه از استحكامات عهد شاه عباس است . كارخانههاى انگليسى و قديمى هلندى چنان كه ذكر شد در مغرب شهر جديد واقع بود كه با گورستان افراد انگليسى كارخانه از بين رفته است .
بلافاصله در عقب شهر ، تپهء شنى و در فاصلهء پانزده ميلى هم رشتههاى بلند جبال است كه تا 8500 پا از سطح دريا ارتفاع دارد و اندكى در جهت غربى ، سرازير راهى كاروانى به داخله است . جمعيت شهر بهصورت تعجبآورى بسته به ورود و خروج كاروان و يا محصول سال كموزياد ، و در گرماى تابستان شهر به كلى خالى مىشود . عدهء سكنه را يكى از تجار 5000 نفر اظهار كرد . گمرك آنجا به 53000 تومان اجاره واگذار مىشود كه در بندر لنگه اين مبلغ 12000 تومان بوده و حاكى از تفاوت وضع تجارت وارداتى و صادراتى اين دو محل با داخله است . عوايد ناحيهء بندرعباس 30000 تومان مىباشد .
تجارت
در روزگار پادشاهان صفويه كه راههاى شمالى ايران در دست اجانب بود ، و يا طوايف راهزن مانع كار تجارت بودند ، و قبل از آنكه جادهء تجارتى بوشهر و شيراز باز شده باشد ، بندرعباس لنگرگاه عمده و يا درواقع يگانه بندر ايران بشمار ميرفته و قسمت كلى تجارت بوسيلهء اين بندر انجام مىگرديده است .
جادهء كاروانى خوبى از آنجا از طريق لار و شيراز به اصفهان ميرفته است
هامش
( 1 ) -Barabbas