در فاصلهء پنجاه و چهار يا رد از رواق خشايارشا در طرف جنوب و محور طولى ايوان به پلكانى بس عالى برخورد مىكنيم كه زيباترين آثار حجارى آرايشى زمان هخامنشى و اثرى نيك ممتاز در رديف برج و بناهاى مصرى و سردرها و عمارات معابد يونانى و ديوارههاى با نقشونگار محرابهاى بزرگ بودائى و نماهاى غربى كليساهاى گوتيگ و مايهء امتياز تخت جمشيد از خرابههاى ديگر است و معمارى عهد داريوش و جانشينهاى او را از لحاظ عظمت و مزيت پايه و مقام جداگانهاى مىدهد .
نماى ايوان برجسته حجارىشده كه تالار بار شاهى در آنجاست ، هفتاد و دو يا رد امتداد دارد . ارتفاع اصلى از كف پائين يازده پا و نيم است و سردر بزرگ در آنجا واقع شده است . بوسيله چهار رديف پله به رأس آن مىرسند كه دو رشتهء آن از كنارهء ايوان به سمت پاگردى در وسط آن مربوط مىشود و دو رديف ديگر از دو انتهاى شمالى و جنوبى به جانب ايوان بالا مىرود . هر رديف سى و يك پله دارد كه پانزده پا و نيم طول و چهارده اينچ عمق آن است . وقتى كه به زودى ملاحظه خواهد شد كه از اين پلكان به محلى كه تالار شاهنشاه بوده مى رفتهاند دليل بناى چهار رشته پلكان مزبور را كه وسيلهء رفتوآمد آسان براى گروههاى متعدد جهت تقديم درود و هدايا فراهم مىساخته در خواهيم يافت و مىتوان استادى و همچنين هوش و دانائى معمار آن را تحسين و ستايش فراوان نمود .
حجارىها
بر ديوار جلو پاگرد ميانه كه محل تلاقى رشته پلكان متفاوت است ، حجارىهائى است از نوع و اندازههاى خاص كه هم از لحاظ حسن تأثير ممتاز و هم متناسب با بقيهء كندهكارىهاست . در وسط صفحهاى مستطيل ديده مىشود كه از قرار معلوم براى نقش و حجارى پيشبينى شده بود ، ولى آن كار ناتمام مانده و اين يكى از شواهدى است كه نشان مىدهد حتى در روزگار قديم سلاطين هخامنشى نيز مانند جانشينهاى متأخر خود به اتمام آنچه اسلاف ايشان شروع كرده بودند اعتنائى نداشتند . در سمت راست سه