واجب شده كه كسى عمدا خود را از بأم نيندازد واز آن حذر كند كه اگر نكند خود را بدست خود كشته وهمچنين تقدير شده كه اگر دعا يا تصدّق كند از فلان مرض يا بلا نجات يابد واگر نكند رهائى نيابد پس در آنجا دعا يا تصدّق نفع كند وحذر را اثرى باشد ، پس مراد يا اين است كه حذر زياد ومبالغه در آن زياد از معتاد نفعي ندارد تقدير حقّ تعالى غلبه كند بر آن بلكه كافى است اين كه حذر شود به آن چه شرعا امر بآن شده از احتراز از آنچه مظنّه ضرر باشد ، يا اين كه شرعا خوب شمرده شده مثل احتراز از بلاها بدعا وتصدّق وأمثال آنها ، وآنچه زياد بر آن باشد چندان سودى ندهد ، ويا مراد اين است كه در جائى كه حذر شرعا خوب نباشد حذر كردن كسى فايده ندارد هرگاه خدا خواهد امرى را تقدير حقّ تعالى غالب مىشود بر تدبير أو ، وآنچه حذر ميكند از آن البتّه مىرسد باو هرچند أو حذر كند وبگريزد از آن پس حذر أو را بغير زيان وخسران اثرى نباشد مثلا كسى بجهاد يا حجّ نرود كه مبادا كشته شود يا آفتى باو برسد با وجود امر حقّ تعالى به آنها معقول نيست زيرا كه اگر خدا خواهد كه أو كشته شود يا آفتى باو برسد چنان خواهد شد هر چند أو در حصار آهنينى گريزد پس حذر كردن از فرمان چنين كسى وگريختن از أو محض حماقت وبىخرديست وبغير وزر ووبال اثرى نبخشد بلكه بايد دانست كه آنچه أو فرموده عين نفع وصلاح اين كس است واگر بسبب آن ضررى بحسب ظاهر برسد در حقيقت نقع آن در آن باشد وعوض آن اضعاف مضاعفه باو خواهد رسيد ، واگر عصيان از آن ورزد ممكن است كه همان ضرر باو رسد با وزر ووبال عصيان وبر تقديرى كه بسبب عصيان از آن ضرر سالم ماند خود را از آنچه نفع وصلاح حال أو بوده خود بيقين محروم كرده وحسرت وندامت آنرا در روز جزا خواهد كشيد پس حذر كردن وگريختن از كسى معقول باشد كه خواهد ضررى باين كس رساند وأو را بر تقدير گريختن وحذر دستى بر اين كس نباشد زيرا كه چنين كسى مىتواند بود كه غرض أو مجرّد اضرار باشد وبحذر وگريختن از ضرر أو سالم توان ماند امّا حقّ تعالى كه قادر
شرح آقا جمال خوانسارى بر غرر الحكم ودرر الكلم ( فارسي ) — صفحة 243
مساهمون: جمال الدين محمد الخوانساري
ص٢٤٣