نظر فلاسفه در بارهء حقيقت معجزه
( 1 ) فلاسفه در بارهء حقيقت « معجزه » گفتهاند : « معجزه » يعنى اينكه نفس پيامبر در هيولاى « 1 » عالم تأثير بكند و صورت بعضى از اجزاى آن را به صورت ديگرى در آورد ، بخلاف تأثيرات انسانها .
پس اگر « معجزه » نزد آنان اين شد ، لازم مىآيد كه علم به آن يقينى باشد و بدانند كه صاحب نفس كه اين گونه تأثير مىگذارد ، پيامبر است . پس اين سخنشان كه علم از راه اعجاز ، غير يقينى است باطل مىشود . اما بنا بر عقيدهء ساير مسلمانان اين ساقط است ؛ زيرا آنان براى معجزه شروطى را تعيين كردهاند كه هر وقت محقق شود . دلالت مىكند كه صاحب آن راستگوست و از آن شروط اين است كه « معجزه » از جنس سحر است ؛ زيرا سحر نزد آنان عبارت از « حيله و به اشتباه انداختن است » . و ساحر آن را به صورت حقيقت و واقعيت نشان مىدهد و جهت حيله را در آن مخفى نگه مىدارد ؛ مثلا اين گونه مىنماياند كه حيوانى را ذبح مىكند و دوباره آن را زنده مىگرداند ، در حالى كه آن را ذبح نكرده بلكه به خاطر سرعت حركات دست ، اين گونه مىنماياند كه آن كار را انجام مىدهد ، در حالى كه نكرده است . پس كسى كه نداند معجزه يك جنس دارد و شعبده جنسى غير از جنس معجزه و اگر فرق اينها را نفهمد ، نمىتواند « معجزه » را بشناسد .
طريق شناخت معجزه و شعبده
( 2 ) پس بدان كه ميان « معجزه و شعبده » فرقهايى است كه با دقت و استدلال مىشود به آن رسيد . اوّلا : بايد دانست كه به چه چيزى بشر قدرت دارد و به چه چيزى قدرت ندارد و اينكه بداند مقتضى عادت در بارهء مقدورات بشر چگونه است و كارهاى بشر بر چه وجهى واقع مىشوند و چيزى كه انسان مىتواند بر آن قدرت پيدا
هامش
( 1 ) « هيولا » يعنى مادهء اوليّه .