سخت به سوى خود مىكشد و به تدريج كه حكايت را مىخواند در برابر على ( ع ) و فضايل او با اعجاب سر تعظيم فرود مىآورد و مجذوب وى مىشود . على ( ع ) با آن مقام بزرگ و فضيلت و شجاعت و دانايى و شرف و تقوى ، در اين جا عكس العملى از خود نشان مىدهد كه از انسانى بزرگ و بزرگ انديش و بزرگوار چون او مىسزد ، رفتار بزرگ مردى مؤمن به حق ، دوستدار و مروّج حقيقت و انصاف و حرّيت ، حق گزار و حق پذير . » « 4 »
از اين گونه تأثير پذيرىها در آثار سعدى فراوان است . او بزرگ سخنورى است كه پيوند و پيوستگىاش با قرآن و احاديث و كلام بزرگان بسيار است . « كوتاه سخن ، سعدى همه جا با قرآن است . در تعزّل ، در رثاء ، در وصف ، در مدح ، در شيوههاى وعظ و طامات و پند و در هنگامههاى خشت و كوپال و گرز گران در نثر و نظم ، همه و همه جا سعدى با قرآن است و قرآن با سعدى . . . در مورد انفعال و بهره بردارى ذهن سعدى از احاديث نبوى نيز مىتوان همهء مطالبى را كه در مورد قرآن گفته آمد جارى و صادق دانست . . . برخوردارى گلستان و بوستان از حديث به حدّى است كه با در نظر گرفتن حجم اين دو كتاب ، جز مثنوى مولانا ، مشكل است شاهكارى پارسى را نشان داد كه به اندازهء اين دو اثر از مبانى و مضامين حديث برخوردار باشد . . . سعدى در گلستان و بوستان به ترتيب 102 و 115 مورد از آيات قرآنى و 70 و 52 مورد از احاديث نبوى را آورده است . « 5 » انعكاس سخنان و احاديث مولا على ( ع ) در كلام سعدى هم درخور توجّه است كه به عنوان نمونه به ذكر موردى بسنده مىشود .
سعدى در گلستان آورده : دوستى را كه به عمرى فراچنگ آرند نشايد كه به يك دم بيازارند .
سنگى به چند سال شود لعل پارهاى * زنهار تا به يك نفسش نشكنى به سنگ « 6 »
كه ناظر است به اين كلام مولا على ( ع ) اعجز الناس من عجز عن اكتساب الاخوان ، و اعجز منه من ظفر به منم ( ناتوانترين مردم كسى است كه نيروى به دست آوردن دوستان ندارد و ناتوانتر از او كسى بود كه دوستى به دست آرد و او را ضايع گذارد . )
سعدى در ديباچهء بوستان دربارهء حضرت على ( ع ) مىگويد :
خردمند عثمان شب زندهدار * چهارم على ، شاه دلدل سوار « 7 »
هامش
( 4 ) . روانهاى روشن ، صص 21 - 22 .
( 5 ) . شناختى تازه از سعدى ، صص 40 - 41 .
( 6 ) . برگزيده متون ادب فارسى ، ص 24 .
( 7 ) . شرح بوستان ، ص 51 .