قصّاب كاشانى ( سدهء 12 ه . ق . )
نامش سعيد و بنا به نقل تذكرة المعاصرين اثر حزين لاهيجى ، سعيد قصّاب شعر بسيارى از حفظ داشت . به مجلس شعرا مىرفت و در گفتن غزلها با ايشان همراهى مىكرد .
مكرّر شعر خود را در خدمت مرحوم ميرزا صائبا مىخواند . با آن كه خط و سواد نداشت ، ديوان اشعارش حدود بيست هزار بيت مىباشد . هرگز در قوافى و استعمال لفظ در جاى خود اشتباه نمىكرد و سليقهاش با عدم بضاعت از عهدهء ربط كلام و روانى سخن برمىآمد . در مراتب ديگر خود فراتر از موزونان صاحب سواد است . ابيات خوبى كه با كلام شاعر چندان فرقى نداشته باشد دارد . در آخر عمر ترك پيشهء خود كرد و ساكن مشهد مقدّس شد . و پس از مرگ در همان جا مدفون گرديد . اشعارش بر السنه و افواه داير و از اين رو حفظ آن آسان بود . . . . سخنان قصّاب به عرف زمان او همانند شيوهء صائب و كليم است كه امروز آن را سبك هندى مىخوانند . اگر چه ضعف تأليف و تعقيد در بعضى ابيات او ديده مىشود ، در ابداع مضامين و معانى و لطافت كلام از پيشوايان اين سبك عقب نمانده . امّا نكتهء جالب توجّه و باعث تعجّب آن است كه شيخ حزين مىنويسد كه او خط و سواد نداشت . تعداد اشعار قصّاب را حزين بيست هزار نوشته كه اشتباه است زيرا مؤلّف صبح گلشن كه خود ديوان قصّاب را در كتابخانهء احمد شاه پادشاه دهلى ديده ، عدد ابيات آن را 3500 بيت نوشته كه اين مطلب به حقيقت نزديكتر است . « 1 »
شاه مردان
دلم تا كرد ياد از آن رخ جانانه روشن شد * به نور شمع چون شد آشنا پروانه روشن شد
هامش
( 1 ) . ديوان قصّاب كاشانى ، مقدّمه صص ه - يج .