و از پس اين واقعه غلبهء عجم بر مردم روم افتاد و مشركين عرب بدان شادى كردند كه مردم روم كه از اهل كتاب بودند مغلوب شدند ، و اين از براى مسلمانان فالى بد است چه ايشان نيز از اهل كتاباند و سورهء مباركهء الم غلبت الرّوم « 1 » بدين آمد .
[ نزول آيات قرآن در مذمّت قريش ]
مع الحديث مشركان بعد از آنكه رسول خداى از شعب بيرون شد هم بر عقيدت نخست چندانكه توانستند از خصمى آن حضرت خويشتندارى نكردند ، روزى اميّة بن خلف بن وهب بن حذافة بن جمح بر رسول خداى گذشت و آن حضرت را شتم كرد و سخره كرد و غمز نمود ، پس خداى اين سورهء مباركه را در حق او فرستاد :
وَيْلٌ لِكُلِّ هُمَزَةٍ لُمَزَةٍ الَّذِي جَمَعَ مالًا وَ عَدَّدَهُ
« 2 » يعنى : واى بر هر عيبكننده غيب گوينده آن كسى كه گرد كرد مال را و برشمرد - تا آخر سوره فرود شد -
و ديگر چنان افتاد كه خبّاب بن ارت كه مردى شمشيرگر بود شمشيرى چند از عاص بن وائل بگرفت و صيقل كرد و به ساز آورد ، و چون دست مزد خويشتن طلب كرد عاص گفت : اى خبّاب ، تو گمان دارى به وعدهء محمد كه بهشت خواهى يافت و چنان دانى كه در بهشت هر چه خواهى از زر و سيم و ثياب و خدم به دست توانى كرد ؟ سوگند با خداى كه تو در نزد خداى بيش از مكانت ندارى : لا جرم من نيز در بهشت خواهم بود ، بگذار اين بها را در بهشت از من بگير كه سامان من در آنجا از تو افزون خواهد بود .
پس خداى اين آيت فرستاد :
أَ فَرَأَيْتَ الَّذِي كَفَرَ بِآياتِنا وَ قالَ لَأُوتَيَنَّ مالًا وَ وَلَداً أَطَّلَعَ الْغَيْبَ أَمِ اتَّخَذَ عِنْدَ الرَّحْمنِ عَهْداً كَلَّا سَنَكْتُبُ ما يَقُولُ وَ نَمُدُّ لَهُ مِنَ الْعَذابِ مَدًّا وَ نَرِثُهُ ما يَقُولُ وَ يَأْتِينا فَرْداً
« 3 » يعنى : آيا ديدى عاص را كه بر آيتهاى ما كافر شد و گفت : در بهشت مرا
هامش
( 1 ) . الف . لام . ميم . روميان مغلوب شدند [ نزديك اين سرزمين ، و بعد از مغلوب شدن ديرى نخواهد گذشت كه در ظرف چند سال غلبه خواهند كرد ] .
( 2 ) . همزه ، 1 و 2 : واى بر عيب جوى مسخره كنندهاى كه مال اندوزد و شماره كند .
( 3 ) . مريم ص ، 77 - 80 : آيا كسى كه آيات ما را انكار كرد و گفت : اموال و فرزند بسيارى نصيبم شده است ، از غيب اطلاع دارد يا از خداى مهربان پيمان گرفته است ، چنين نيست ، ما به زودى آنچه را مىگويد خواهيم نوشت و عذاب را بر او مستمر خواهيم داشت ، چيزهايى -