28 - « الرّبّ » :
هر كس كه مالك چيزى باشد ، او ربّ آن است و آيهء قرآن نيز به اين معناه اشاره دارد كه مىفرمايد .
-
ارْجِعْ إِلى رَبِّكَ
« 1 » .
يعنى : « ( حضرت يوسف به فرستادهء ملك گفت ) به سوى ربّ خود بازگرد » .
يعنى به آقا و مالكت رجوع كن .
در جنگ حنين ( وقتى آثار شكست لشكر اسلام هويدا شد ) يكى از مسلمانان گفت : اگر مردى از قريش ربّ من شود بهتر از اين است كه مردى از قبيلهء هوازن ( كه مشغول جنگ با لشكر اسلام بودند ) ربّ من گردد .
منظور اين فرد آن بود كه اگر مردى از قريش مالك من شود بهتر از اين است كه مردى از هوازن مالك من گردد .
اگر به غير از خداوند متعال ، « ربّ » گفته شود ، جايز نيست بر آن « الف و لام » وارد گردد ، زيرا الف و لام ، دلالت بر عموم مىكنند و حال آنكه كسى مصداق ربوبيت عمومى براى تمام مخلوقات نيست ، بلكه بايد كلمهء « ربّ » را به آن مملوك اضافه كرد ، پس او فقط نسبت به آن مضاف اليه مالك است ( نظير ربّ الابل يعنى مالك اشتر ) « ربّانيّون » منسوب به عبوديت و بندگى براى رباند ، چون از همه چيز به سوى او منقطع شدهاند و به خدمت در محضر او نزديكند .
« ربّيّون » « 2 » به صبركنندگان با انبيا و همراهان آنان گفته مىشود .
هامش
( 1 ) سورهء يوسف ، آيهء 50 .
( 2 ) در نسخههايى كه به دست مترجم رسيده به جاى « ربيّون ، ربّانيّون » آمده كه به چند دليل اشتباه است :
الف - تكرار لازم مىآيد چون « ربّانيّون » را در سطر بالا معنا كرده است .
ب - در توحيد صدوق كه مؤلف اسماى حسنى و شرحش را از آنجا گرفته ، « ربيون » آمده است .
ج - اين معنا برگرفته از قرآن است كه مىفرمايد :وَ كَأَيِّنْ مِنْ نَبِيٍّ قاتَلَ مَعَهُ رِبِّيُّونَ كَثِيرٌ، سورهء آل عمران آيهء 146 .