ه
هشام بن حكم ابو محمد هشام بن حكم حدود 113 - حدود 200 ه ق
از مبرزترين متفكران و متكلمان در قرن دوم هجرى و مشهورترين شخصيت شيعى در عصر خود بود كه روح علمى و فكرى در او تجسم يافته و آراء و نظريات او نمايندهء بسيارى از مبادى تشيع و تمايلات آنها بهطور صريح بود و در علم كلام و آثار ، از پايههاى آن بشمار مىآيد . از نزديكان امام صادق ( ع ) و از شاگردان برجسته و مبرز آن حضرت بود كه معلومات خود را از امام گرفته و از جملهء كسانى بود كه از تربيت و تعليم آن حضرت استفاده كرده بودند . هشام بن حكم از لحاظ عمق فكرى و قدرت بر جدل و تيزهوشى بسيار مشهور است .
شهرستانى در كتاب الملل و النحل خود دربارهاش مىگويد : « هشام بن حكم در اصول داراى انديشهاى عميق بود و كسى است كه هيچوقت نمىتوان از بحثهاى او با معتزله و ايرادهايى كه بر آنان گرفته است ، غافل ماند . اين مرد به قدرى توانا بود كه دشمن را مغلوب مىساخت و بهانهاى هم به دست دشمن نمىداد » .
استاد احمد امين او را چنين توصيف كرده است كه وى بزرگترين شخصيت شيعه در علم كلام بود - مردى بود جدلى كه استدلالها و براهين او قوى بود ، با معتزله مباحثه مىكرد ، آنها هم با او محاجه مىكردند و در كتابهاى ادبى مناظرات بسيارى بهطور متفرق ، از او نقل شده است كه نشان مىدهد در چه پايه از دانش و هوش و موقعيت و احترام بوده است .
يكى از دلايل شخصيت او فرمودهء امام صادق ( ع ) دربارهء اوست كه فرمود : « هشام بن حكم