و البدر يملأ نوره الآفاقا
حمد مخصوص بر پروردگار بلندمرتبهء بزرگ ، صاحب فضل و عظمت و آن بزرگ كريم ، كه يكى و فرد و بخشنده و منعم است . خالق هفت طبقهء آسمان ، و خالق خورشيدى كه پرتوش تاريكيها را بر طرف مىكند ، و خالق قمرى كه روشنائى آن همه جا را مىگيرد .
( و همچنين به صورت سه مصرعى تا پايان ) .
كتاب المقياس للزوال و كتاب الزيج على سنى العرب .
نللينو در اين مورد گفته است كه فزارى در زيج خود سالهاى قديم را به سالهاى هلالى برگرداند و حساب اوساط كواكب را به تاريخ عربى تبديل كرد . « 1 »
كتاب العمل بالاصطرلاب ذوات الحلق و كتاب العمل بالاصطرلاب المسطح نيز از اوست .
فزارى ابو عبد اللّه محمد بن ابراهيم فزارى قرن دوم هجرى
از علماى برجستهء دوران منصور عباسى است كه در عالم نجوم و ترجمه از هندى به عربى شهرت فراوانى يافت ، به درجهاى كه يحيى بن خالد برمكى در حق او گفت :
« چهار نفرند كه هريك در فن خود نظيرى ندارد : خليل بن احمد ، ابن المقفع ، ابو - حنيفه و فزارى » . « 2 » و جعفر برمكى در اينباره گفته است : « بهتر و نوآورتر از كسائى در نحو و از اصمعى در شعر و از فزارى در نجوم ، و از زلزل در نواختن عود ، « 3 » ديده نشده است » . و علاوه بر علم نجوم يك نحوى كامل و خوشخط هم بود . « 4 »
قفطى او را چنين مىستايد : « در علم نجوم فاضل ، و در اتفاقات و حوادث روزگار متكلم و به سير ستارگان خبير و آگاه و نخستين كسى از مسلمانان بود كه در اوايل دولت عباسى به اين پايه رسيده است . او همان است كه كتابى در حركات ستارگان ترجمه كرد و
هامش
( 1 ) - تراث العرب العلمى ، ص 88
( 2 ) - معجم الادباء ياقوت ، ج 11 ، ص 118
( 3 و 4 ) - همان كتاب .