تازه و وسيعى در عراق و ايران و سرزمينهاى ديگر باز كند و اقدامات او در تغيير فكر و رأى سلطان محمد خدابنده كه از احفاد و نوادههاى هلاكو بود تأثير خود را كرد و هلاكو كه بر عراق و ايران حكومت مىكرد با همسر و فرماندهان سپاهش همگى ، به مذهب شيعه گرويدند و علمايى از قبيل قاضى القضات نظام الدّين عبد الملك مراغى و سيد ركن الدّين موصلى كه در محضر هلاكو بودند ، در اثر استدلال و منطق قوى علامه مجاب شدند . « 1 » اين موقعيت سبب شد كه منطقهء تشيع توسعه يابد و به مناطق تازهاى نفوذ كند و به مناسبت همين پيشرفتها علامه به نوشتن آثار و تأليفاتى پرداخت و در آن تأليفات ، اصول مذهب شيعه را تقرير و از آن دفاع كرد و تشيع را بر پايهاى صحيح و منطقى قوى استوار داشت .
يكى از امتيازات علامهء حلى حسن اسلوب و حسن بيان اوست كه براى هركس كه با عربى آشنايى داشته باشد فهم و درك تأليفات او آسان به نظر مىرسد و چنان كه گفتيم شرح تجريد علامه سبب شد كه مقاصد خواجهء طوسى براى ديگران قابل فهم شود چون علامه مطالب كلامى و فلسفى را با عباراتى ساده و قابل فهم بيان كرده است و ديگر از امتيازات او آزادى فكر و انديشهء درست او بود . همين آزادى فكر و سلامت فهم او سبب شد كه با استاد خود ، خواجهء طوسى ، در بسيارى از مسائل فلسفى به مقابله برخيزد و در مواردى به عقيده و نظريهاى مخالف نظريهء خواجه معتقد شود كه بسيارى از موارد آن را در كتاب كشف المراد و كشف الفوائد خود آورده است ، بلكه كمى قدم فراتر نهاده و كتابى در موارد اختلاف خود با خواجهء طوسى نوشته و آن را المباحث السنيه فى المعارضات النصيريه ناميده است . باز مىبينيم كه آراء فلاسفه را مورد اعتراض قرار داده و به محاكمهء آنها پرداخته است و كتابهايى هم در اين زمينه به نامهاى المقاومات فى مناقشة الفلاسفة القدماء ، ايضاح التلبيس من كلام الرئيس ، كشف الخطإ من كتاب الشفاء ، كتاب المحاكمات بين شراح - الارشادات و كتابهاى ديگر در اين زمينه نوشته است كه بر آزادى فكر و كوششهاى ارزندهء علمى او دلالت دارد .
آثار او
علامهء حلى آثار گرانبهايى در معارف گوناگون اسلامى از خود به جاى گذاشته است و
هامش
( 1 ) - - سفينة البحار ، ج 1 ، ص 734 - 735