پست مشغول شود او را در دانش خود به ويژه در مسئلهء طب متهم كنيد » .
و گفته است : هرجا كه جالينوس و ارسطاطاليس در امرى اتفاق كردهاند ، عين صواب و حقيقت است و هرجا اختلاف كرده باشند ، تشخيص حق از باطل جدا بر عقل دشوار است .
مؤلفات و آثار رازى
ترديدى نيست كه رازى از دانشمندان خوشقريحه بود و اصرار و حرصى بر ادراك حقايق علوم داشت . همين خصوصيت او را وادار مىكرد كه آثار مفيد و نتيجهبخش از خود به جاى گذارد ، و به اين سبب است كه به نوشتن آثارى در حدود 220 تأليف ، اعم از رساله و كتاب و مقاله موفق شد ؛ گرچه تاكنون پردهاى از ابهام و تاريكى بر تأليفات او سايه افكنده و بسيارى از تأليفات و آثار او در نتيجهء حوادث گم شده است ، حوادثى كه دنياى اسلام را به بدبختى كشانيد . آنچه از آثار او به ما رسيده بسيار كم است و نمىتواند ، به طور كامل ما را به آراء و افكار او هدايت كند .
غالب آثار او - همان گونه كه از نام و عناوين آنها به دست مىآيد - در طب و شيمى و داروسازى است تا جايى كه گفتهاند نيمى از تأليفات رازى در طب است .
برخى از تأليفات او مورد عنايت غربيان و اهتمام آنها قرار گرفته و به زبانهاى غربى ترجمه شده و به چاپ رسيده است و بعضى از كتابهاى او در مدتى كوتاه چهلبار چاپ شده است . بسيارى از تأليفات او در منطق و فلسفه و رياضيات و ظواهر هستى و موضوعهاى ديگر است .
برخى از تأليفات او در طب عبارتند از :
كتاب الحاوى ، كه از مهمترين كتب طبى و در قسمت دوم معاينات بالينى ، علامات بيمارى و نشانههاى آن ، درج شده است كه چگونگى سير بيمارى و درمان آن و تطور و تغيير حال بيمار و نتيجهء درمان را شرح مىدهد . ماكس مايرهوف سى و سه معاينهء بالينى به نام رازى يادداشت كرده است كه بيشتر آنها ، دقيق و قابل توجه است .
به اجماع آراء رازى بزرگترين دانشمند طب بالينى به شمار مىآمد . كتاب الحاوى به لاتين ترجمه شده و علماى اروپا بر آن اعتماد كرده و بسيارى از مطالب را از آن فرا گرفتهاند . اين كتاب تا نيمهء قرن 14 ميلادى مرجع طبى آنان بود و در مدارس و دانشگاههاى اروپا تدريس مىشد . « 1 » نامهاى ديگر اين كتاب عبارتند از : حاصر صناعة الطب ، الجامع الحاصر
هامش
( 1 ) - تراث العرب العلمى ، ص 190 - 191