ابو على مسكويه احمد بن محمد بن يعقوب مسكويه خازن رازى يا اصفهانى ؟ - 421 ه ق
احمد بن محمد بن يعقوب مسكويه خازن كه اصلا رازى بود و در اصفهان مىزيست و در پيرى در اصفهان به سال 421 ه / 1030 م وفات كرد و در خواجو ، محلهاى در اصفهان ، به خاك سپرده شد و قبرش در آنجا معروف است . او را ابو على خازن هم مىناميدند . مسكويه لقب جد اوست و برخى گويند كه لقب خود او بوده است و در هر صورت تحقيق در اين امر چندان فايدهاى ندارد .
او از اعيان علما و از اعلام فلاسفه بود . حكمت و رياضيات ، علم كلام و اخلاق ، علم پزشكى و لغت ، ادب و تاريخ و علوم ديگر را فراگرفته و جمع كرده بود .
در علوم اوايل تصنيفاتى بسيار ، و از جمله تعليقاتى در منطق و مقالاتى قابل توجه در حكمت و رياضيات دارد . او مردى نقاد و خوشفهم بود و اطلاعاتى بسيار دربارهء كتابهاى قدما و زبانهاى متروك ايشان داشت . « 1 » در معرفت و آشنايى او به زبان پهلوى همين بس كه كتابى در اخلاق از پهلوى به عربى ترجمه كرد و زبان عربى را نيك مىدانست به طورى كه اشعار او مورد تحسين ابن العميد قرار گرفت . شواهد ديگرى نيز از عصر او در دست است كه اشتهار او را بنظم شعر تأييد مىكند . « 2 »
بسيارند كسانى كه شرح حال او را نوشته و به بررسى حال و مدح او پرداختهاند و مقام علمى و شخصيت بارز او را در علوم گوناگون ستودهاند به طورى كه بيان آنان مىرساند ، او از جملهء افراد انگشتشمارى بود كه در آن عصر و دوران به پايگاهى ارجمند و خللناپذير در دانش رسيده بودند .
او يكى از ستارگان درخشان علم و فلسفه در قرن پنجم هجرى و در رديف كسانى چون
هامش
- ص 286 - 287 ، اخبار الحكماء ، ص 268 - 278 ، عيون الانباء چاپ بيروت ، ج 2 ، ص 3 - 29 ، رسائل فلسفى ابن سينا چاپ جوائب استانبول سال 1298 ، تاريخ الفلسفة فى الاسلام ، ص 246 - 293 ، اعيان الشيعة ، ج 26 ، ص 287 - 337 ، الكنى و الالقاب ، ج 1 ، ص 309 - 312 ، روضات الجنات ، ص 241 - 246 ، الفلسفة الاسلامية و مركزها فى التفكير - الانسانى ، ص 63 - 69 ، الذريعة در يازده جلد چاپ شده آن ، ابن سينا تأليف دكتر اهوانى ، توفيق التطبيق در اثبات آنكه ابن سينا امامى اثنا عشرى است ، تأليف على بن فضل اللّه گيلانى كه دكتر محمد مصطفى حلمى آن را با تعليقات و حواشى به سال 1954 ميلادى تصحيح كرده و در دار احياء الكتب العربية در قاهره چاپ شده است . و نيز مراجع ديگرى كه در موارد خود به آنها اشاره كردهايم .
( 1 ) - روضات الجنات ، ص 70
( 2 ) - دراسات من المورخين العرب ، ص 143