سبكتكين غزنوى به پايان رسانده است . در اين كتاب بخشهايى از اساطير مذهبى هنديان را ياد مىكند و در عين حال جنبههاى رياضى و فلكى آن را مشروحتر بيان مىكند . به طورى كه بروكلمان مىگويد : « چون در اين كتاب نمودارى كامل و تعريفى جامع شده است پس بايد آن را مهمترين اثرى دانست كه علماى اسلام در زمينهء شناسايى ملتها فراهم كردهاند . »
اهميت اين كتاب ازآنجهت است كه اوضاع و احوال هند را در عصر خود ، به صورتى علمى و بسيار دقيق به ما نشان داده است كه همواره ، با گذشت زمان ، براى همهء ملتها ارزنده باقى خواهد ماند و منبع و مأخذ شناسايى هند تا به امروز است . بديهى است كه چنين اثرى در نتيجهء مسافرت او به هند و اقامت چهل سالهء او در آن سرزمين به وجود آمده است .
8 - مقاليد الهيئة و ما يحدث فى بسيط الكرة ، در اين كتاب از شكل سايه « ظل » بحث و نيز اعتراف مىكند كه افتخار استنباط شكل ظلى مخصوص ابو الوفاء است و بس .
9 - القانون المسعودى ، در هيئت و نجوم ، اين كتاب را به سال 421 هجرى براى سلطان مسعود بن محمود سبكتكين تأليف كرده و به طورى كه صاحب تتمة صوان الحكمة مىگويد : اين كتاب « گوهر درخشندهاى است بر پيشانى كتابهاى او . » در اين كتاب بياناتى وافى در موضوع فلك آمده و آن را همانند مجسطى بطلميوس به رشتهء تحرير درآورده است .
قانون مسعودى ، سادهترين كتاب در اين فن است . مؤلف آن - به طورى كه خود مىگويد - مىكوشد تا كليهء جوانب اين علم را بهطور بىسابقهاى بررسى كند . علاوه بر فلكشناسى ، مطالبى نيز در زمينهء حسابهاى ملل مختلف ، تقويم آنان و قسمتهايى از جغرافى عمومى در آن آمده است . نسخهء خطى آن در برلين به شمارهء 5667 و در موزهء بريتانيا به شمارهء 76 موجود است . « 1 » به نقل اعيان الشيعة ، اين كتاب به كوشش ساخائو از ليپزيك به سال 1878 ميلادى به چاپ رسيده و به انگليسى هم ترجمه شده و ترجمهاش در سال 1879 ميلادى به چاپ رسيده است .
10 - كتاب استيعاب الوجوه الممكنة فى صفة الاسطرلاب .
11 - كتاب استخراج الاوتار فى الدائرة بخواص الخط المنحنى فيها ، اين كتاب مشتمل بر مسائل هندسى است كه بيرونى طريقهء ابتكارى خود را در حل بعضى از اعمال آن ، در اين كتاب ، بيان كرده است .
12 - كتاب العمل فى الاسطرلاب .
13 - كتاب جمع الطرق السائرة فى معرفة اوتار الدائرة .
هامش
( 1 ) - تاريخ الفلسفة فى الاسلام ، پابرگ ص 296