10 صفويه
صفويه ( 1148 - 905 ه ) از جهات مختلف سياست اخلاف خود ، يعنى سلسلهء تركمن آق قوينلو ، را ادامه دادند ؛ ولى ، بر خلاف آنان ، شيعىمذهب بودند . البته مذهب اوليهء نياكان آنان ، يعنى مشايخ خاندان شيخ صفى الدين ولى ، از مردم اردبيل ( 735 - 650 ه ) ، تشيع نبود . اين مشايخ مريدان را به دور خود گرد آورده از اواخر سدهء هشتم و اوايل سدهء نهم هجرى به اشاعهء نظريات شيعى پرداختند كه در ميان ملت انعكاسى عظيم يافت . به عبارت ديگر ، اخلاف اين شيخ قدسىمآب موقعيت را به خوبى درك كرده ، براى پيشرفت مقاصد خود ، با زبردستى از نارضايى عمومى استفاده كردند . بر اثر آن ، دائما بر قدرت دنيوى اين خاندان روحانى مىافزود . در نيمهء دوم سدهء نهم هجرى ، فئودالهاى كوچك و متوسط به اين قدسىمآبان جنگجو پيوستند و در مقاومتى كه در برابر تركمانان مىكردند به يارىشان برخاستند و نيز پارهاى از بازرگانان ، كه ظاهرا يك ايران متحد را براى خود مفيدتر از مخاصمات پردردسر سلسلههاى گوناگون با يكديگر و همچنين نزاعهاى داخلى در ميان خود مىديدند 1 ، چنين كردند . مريدان متعصب و چند قبيلهء تركنژاد در آذربايجان جنوبى اسماعيل سيزده ساله را به تخت مىنشانند ( 905 - 930 ه ) . صفويه ايران را متحد ساخته حكومتى روحانى تأسيس مىكنند و فرمانروايى خود را گسترش داده تشيع را تنها مذهب رسمى اعلام مىكنند و در زير لواى آن ، كه با سرافرازى در اهتزاز است ، جنگهاى سختى را با همسايگان سنىمذهب خود آغاز مىكنند كه ، درعينحال ، مبارزهء دو قدرت بر سر مسائل سياسى و اقتصادى است .