محمّد ، نقيب بغداد در زمان معزّ الدّولهء ديلمى صاحب قضاياى كثيره است كه در عمدة الطّالب ذكر شده .
و امّا داعى كبير از بنى اعمام اوست و نسبش منتهى به اسماعيل بن حسن بن زيد مىشود چنانچه بعد از اين ، حال او بيايد .
دوّم محمّد بطحائى و به روايتى بطحانى ( با نون بر وزن سبحانى ) نام محلّهاى است در مدينه ، « 1 » و بعضى او را منسوب به بطحاء دانستهاند ( به فتح باء موحّده ) ، و در نسبت نون زائده آوردهاند چنانچه اهل صنعا را صنعانى گويند .
و بالجمله محمّد بن قاسم را به سبب طول اقامت در بطحاء يا ساكن بودن در بطحان ، بطحانى گويند .
و او فقيه بوده و پدر قبايل و صاحب اولاد و عشيره است . و از احفاد او است ابو الحسن « 2 » علىّ بن الحسين أخى مسمعى داماد صاحب بن عبّاد و او از اهل علم و فضل و ادب بوده و رئيس بوده به همدان ، و چون از دختر صاحب بن عبّاد پسرش عبّاد « 3 » متولّد شد ، صاحب بن عبّاد مسرور شد و اشعارى بگفت از جمله اين است :
الحمد للّه حمدا دائما ابدا * قد صار سبط رسول اللّه لى ولدا « 4 »
و نيز سادات اصفهانى معروف به سادات گلستانه ، نسبشان به محمّد بطحانى منتهى مىشود ، چه آن كه جدّ سادات گلستانه كه يكى از دخترزادگان صاحب بن عبّاد است بدين نسب ذكر شده :
هو شرفشاه بن عبّاد بن ابى الفتوح محمّد بن ابى الفضل حسين بن علىّ بن حسين بن حسن بن قاسم بن بطحانى .
هامش
( 1 ) المجدى ، بخش تعليقات ، ص 339 .
( 2 ) در هدية العباد ، ص 24 ؛ ابو الحسين .
( 3 ) به نام جد مادرى او ناميده شد .
( 4 ) سپاس جاودان مر خداى را به تحقيق نوهء رسول خدا فرزند من گرديد .