گذاشت و آتش زد ! و محمّد در آن وقت بيست و هشت سال از سنش گذشته بود .
گويند چون اين خبر به مادرش رسيد از كثرت غصّه و غضب خون از پستانش چكيد ! و عايشه خواهر پدرى محمّد قسم خورد تا زنده است پختنى نخورد و بعد از هر نمازى نفرين مىكرد بر معاويه و عمرو عاص و ابن خديج .
و چون خبر شهادت محمّد به حضرت امير المؤمنين عليه السّلام رسيد زياده محزون و اندوهناك شد و خبر قتل محمّد را براى ابن عبّاس به بصره نگاشت به اين كلمات شريفه :
امّا بعد ، فانّ مصر قد افتتحت ، و محمّد بن ابى بكر - رحمه اللّه - قد استشهد ، فعند اللّه نحتسبه و لدا ناصحا ، و عاملا كادحا ، و سيفا قادحا ، « 1 » و ركنا دافعا . و قد كنت حثثت النّاس على لحاقه ، و امرتهم بغياثه قبل الوقعة ، و دعوتهم سرّا و جهرا و عودا و بدءا .
فمنهم الآتي كارها ، و منهم المعتلّ كاذبا ، و منهم القاعد خاذلا . اسأل اللّه ان يجعل لى منهم فرجا عاجلا ، فو اللّه لو لا طمعى عند لقاء عدوّى فى الشّهادة ، و توطيتى نفسى على المنيّة ، لا حببت الّا القى مع هؤلاء يوما واحدا ، و لا التقى بهم ابدا . « 2 »
ابن عبّاس چون بر شهادت محمّد اطّلاع يافت به جهت تعزيت امير المؤمنين عليه السّلام از بصره به كوفه آمد و آن حضرت را تعزيت بگفت يكى از جاسوسان امير المؤمنين عليه السّلام از شام آمد و گفت : يا امير المؤمنين خبر قتل محمّد به معاويه رسيد او بر منبر رفت و مردم را اعلام كرد و چنان مردم شام شادى كردند كه من در هيچ وقت اهل شام را به آن نحو مسرور نديدم ، حضرت فرمود : اندوه ما بر قتل او به قدر سرور ايشان است ، بلكه اندوه ما زيادتر است به اضعاف آن .
و روايت است كه در حقّ محمّد فرموده : انّه كان لى ربيبا ، و كنت له والدا ، اعدّه ولدا . و محمّد - رضى اللّه تعالى عنه - برادر امّى عبد اللّه و عون و محمّد پسر جعفر ، و برادر يحيى بن امير المؤمنين عليه السّلام و پسر خالهء ابن عبّاس و پدر قاسم فقيه مدينه است
هامش
( 1 ) در نهج البلاغه ، قاطعا .
( 2 ) نهج البلاغه ( ترجمه فيض الاسلام ) ، ص 495 ، نامه 35 . بر اساس نهج البلاغه اصلاح شد .