مشايخ معتزله است ، و استاد « معتزله » و اصل بن عطا است ، و او شاگرد ابو هاشم عبد اللّه بن محمّد حنفيّه است ، و او شاگرد پدرش ، و پدرش محمّد ، شاگرد پدر خود امير المؤمنين است .
و از جملهء علوم ، علم تفسير قرآن است كه تمامى از آن حضرت مأخوذ است . و ابن عبّاس كه يكى از بزرگان و مشايخ مفسّرين است شاگرد امير المؤمنين عليه السّلام است .
و از جملهء علوم ، علم نحو است و بر همه كس معلوم است كه اختراع اين علم از آن جناب شده و ابو الأسود دئلى استاد اين علم به تعليم آن حضرت تدوين اين فنّ نمود ، و نيز واضح است كه تمام فقهاء منتسب مىنمايند خود را به آن حضرت و از قضايا و احكام آن جناب استفاده مىنمايند .
و ارباب علم طريقت نيز خود را به آن جناب نسبت مىدهند و تمامى دم از مولى مىزنند و خرقه كه شعار ايشان است به سند متّصل به اعتقاد خود به آن حضرت مىرسانند . « 1 »
پنجم آن كه خود آن حضرت خبر داد از كثرت علم خود در مواضع متعدّده چنانچه مىفرمود : بپرسيد از من از طرق آسمان ، همانا شناسايى من به آن بيشتر است از طرق زمين .
و مكرّر مردم را مىفرمود : سلونى قبل آن تفقدونى : « 2 » هر چه مىخواهيد از من بپرسيد پيش از آن كه من از ميان شما مفقود شوم . و پيوسته مردم نيز از آن حضرت مطالب مشكله و علوم غامضه مىپرسيدند و جواب مىشنيدند .
و از غرايب آن كه اين كلمات را بعد از آن حضرت هر كه ادّعا كرد در كمال ذلّت و خوارى رسوا شد ، چنان كه واقع شد اين مطلب از براى ابن جوزى ، « 3 » و مقاتل بن
هامش
( 1 ) شرح نهج البلاغه ، ج 1 ، ص 17 .
( 2 ) الغدير ، ج 6 ، ص 193 - 194 و ج 7 ، ص 108 ، 108 ؛ الارشاد مفيد ، ص 330 ؛ خصائص الائمه عليهم السّلام ، ص 62 ؛ مقتل الحسين عليه السّلام ، ج 1 ، ص 44 ؛ نهج البلاغه ، خطبهء 189 .
( 3 ) حكايت ابن جوزى در اين مقام به مرتبهاى رسيده كه محتاج به ذكر نيست .