هوا نيز هست ، مانند « شيراز » وشهرهايش وپيرامن « شاپور » . در همه جا يخ يافت شود ، از راه دور ونزديك آن را مىآورند . بيشتر آن كوهستانهاى پر درخت است . اندك كشتزار نيز دارد . سبك هوا وداراى گردشگاهها [ وخانههاى ] زيبا است . درهاى استوار وشگفتيها وويژگيهاى بسيار وكانهاى پرارزش وميوههاى گوارا دارد . مجوسان در آنجا از يهوديان بيشترند ، نصارا نيز اندكى هستند . اندكى جذامى نيز دارد . من شهري نديدم كه بيش از كازرون برهنه داشته باشد . افليجها نيز در شيراز بسيارند .
آئين : رفتار همگانى بر مذهب أصحاب حديث است ولى پيروان بو حنيفة [ وشافعي ] نيز بسيارند . داوديان نيز مجلسهاى درس دارند وبر قضاوت وكارمندان تسلّطى دارند [ كه در هيچ جا بيش از آن نبينى ] ، عضد الدولة به أو بيش سه فقيه دگر ارزش مىنهاد . معتزليان [ حنبليان ] وشيعيان در [ ارگان و ] كرانه دريا بسيارند . [ پيرو قرائتى ويژه نيستند ، مذكرى نام آور ندارند . صوفيان در شيراز پرآوازند ] .
رسمها : [ ايشان از عادتهاى پسنديده وناپسند هر دو را دارند ] پس از نماز عصر همه روزه دانشمندان تا مقرب براي عوام مىنشينند وهمچنين از بامداد تا برآمدگى آفتاب [ حلقه حلقه يا فقه يا ذكر يا قرآنخوانى دارند . روز عرفه از كوچك تا بزرگ پياده به نماز آيند وپس از نماز عصر پراكنده شوند ، وميان دو نماز تعقيبات وقرآن وذكر گزارند وپس از نمازهاى عصر ومغرب مجلسها دارند ] روزهاى آدينه ايشان در چند جا گرد مىآيند . شيراز به جامعش آراسته است . صوفيانش بسيارند .
در جامع پس از برگزارى جمعه [ مانند شام ] تكبير گويند وبا صلوات بر پيامبر به دور منبر مىگردند ، دسته جمعى بىكشش اذان مىگويند . جز
أحسن التقاسيم في معرفة الأقاليم ( فارسي ) — صفحة 653
مساهمون: محمد بن أحمد المقدسي ( المشاري )
ص٦٥٣