نامهء المعتضد بالله
از جمله نامههاى پسنديده نامهاى است كه ابو العباس احمد بن موفق ابو احمد طلحة بن متوكل معروف به المعتضد باللهّ در سال دويست و هشتاد و چهار و هنگامى كه عبيد الله بن سليمان وزير او بوده است ، نوشته است و من آن را با اختصار از تاريخ ابو جعفر محمد بن جرير طبرى نقل مى كنم : ابو جعفر طبرى مى گويد : در اين سال معتضد تصميم به لعنت كردن معاويه بن ابى سفيان بر منابر گرفت و دستور داد نامهاى نوشته شود و آن را براى مردم بخوانند .
وزيرش عبد الله بن سليمان او را از آشوب عامهء مردم ترساند و گفت : بيم دارد كه فتنه درگيرد و معتضد به گفتار او اعتنا نكرد . نخستين كارى كه معتضد در اين باره انجام داد اين بود كه فرمان داد عامهء مردم به كار خود بپردازند و از جمع شدن و اظهار تعصب و سخن گفتن و گواهى دادن نزد سلطان خوددارى كنند مگر اينكه از ايشان در آن مورد گواهى خواسته شود . او داستان سرايان و نقالان را از اينكه در راهها و مجامع عمومى بنشينند و سخن گويند باز داشت و دستور داد در اين مورد نامهاى نوشته و چند نسخه از آن فراهم شود و در دو جانب مدينة السلام - بغداد - در بازارها و محلهها خوانده شود و اين كار به روز چهار شنبه شش روز باقى مانده از جمادى الاولى آن سال انجام گرفت . و از روز جمعه چهار روز باقى مانده از آن ماه داستان سرايان و نقالان را و كسانى را كه حلقهوار مى نشستند ، از نشستن در دو جانب بغداد و جمع شدن در دو مسجد منع كردند .
در مسجد جامع هم جار زده شد كه مردم اجتماع نكنند و داستان سرايان و حلقه نشينان را از تشكيل اجتماع باز داشتند و جار زده شد كه حرمت و ذمه از هر كس كه براى مناظره و جدل جمع شود برداشته است . و به كسانى هم كه در مساجد جامع به مردم آب مى دادند و عادت آنان بر اين قرار گرفته بود كه به هنگام آب دادن براى معاويه طلب رحمت و آمرزش مى كردند فرمان داده شد كه چنان نكنند و بر معاويه رحمت نفرستند و او را به نيكى ياد نكنند . مردم مى گفتند نامهاى را كه معتضد فرمان داده است در مورد لعن معاويه بنويسند ، روز جمعه پس از نماز جمعه بر منبر خوانده خواهد شد ، به همين سبب همين كه
جلوه تاريخ درشرح نهج البلاغه ( فارسى ) — صفحة 347
مساهمون: ابن أبي الحديد
ص٣٤٧