خطاب به مسلمانان فرمود شما مردمى تنگدست هستيد ، بنابراين هيچ يك از اين اسيران از دست شما رهايى نيابد مگر به پرداخت فديه يا آنكه گردنش زده شود ، عبد الله بن مسعود عرض كرد : اى رسول خدا بجز سهيل بن بيضاء .
واقدى مى گويد : موضوع سخن عبد الله بن مسعود را ابن ابى حبيبه اين چنين روايت كرده است و اين گمان ياوهاى است ، زيرا سهيل بن بيضاء از مهاجران به حبشه است و در بدر حضور نداشته است بلكه او را برادرى به نام سهل بوده و منظور عبد الله بن مسعود همان برادر سهيل است . گويد : عبد الله بن مسعود گفت : من او را در مكه ديدم كه اسلام خود را آشكار ساخته بود . پيامبر ( ص ) سكوت فرمود . عبد الله بن مسعود مى گفته است : هيچ ساعتى بر من سخت تر از آن نگذشته است و شروع به نگريستن به آسمان كردم و بيم آن داشتم كه به سبب اين پيشنهاد و سخن گفتن در قبال خدا و رسولش بر من سنگ فرو افتد . سپس پيامبر ( ص ) سرخود را بلند كرد و فرمود : « غير از سهيل بن بيضاء . » ابن مسعود مى گويد : و هيچ ساعتى بر من روشنى بخش تر براى چشمهايم از آن نبوده است كه پيامبر ( ص ) موافقت خود را اعلام فرمود . گويد : پيامبر ( ص ) پس از آن فرمود : « خداوند متعال گاه دلى را چنان سخت قرار مىدهد كه از سنگ هم سخت تر است و گاه دلى را چنان نرم قرار مىدهد كه از سر شير هم نرم تر است . » آنگاه پيامبر ( ص ) فديه پرداختن آنان را پذيرفت و بعد فرمود : « اگر روز بدر عذاب نازل مى شد ، هيچ كس جز عمر از آن رهايى نمى يافت . » واقدى مى گويد : و اين بدان سبب بود كه عمر مى گفت اسيران را بكش و فديه مپذير و سعد بن معاذ هم مى گفت اسيران را بكش و فديه مپذير .
مى گويد [ ابن ابى الحديد ] : مرا در اين مورد سخنى است ، نخست در اصل متن حديث كه در آن آمده است پيامبر ( ص ) فرمودهاند مثل ابو بكر مثل عيسى است كه عرضه داشته است : « اگر آنان را عذاب كنى . بندگان تواند و اگر آنان را بيامرزى همانا كه تو نيرومند درست كردارى . » اين آيه از سورهء مائده است و سورهء مائده در آخر عمر حضرت ختمى مرتبت ( ص ) نازل شده است و پس از آن فقط سورهء توبه نازل شده است و جنگ بدر در سال دوم هجرت بوده است ، و اين چگونه ممكن است مگر آنكه بگوييم اين آيات در مكه يا در مدينه پيش از جنگ بدر نازل شده است و هنگامى كه عثمان
جلوه تاريخ درشرح نهج البلاغه ( فارسى ) — صفحة 144
مساهمون: ابن أبي الحديد
ص١٤٤