گفتار پنجم : وريدها ( سياه رگها ) و آن پنج فصل مىباشد :
فصل اول : تعريف وريدها
رويشگاه همه رگهاى بىضربان از كبد مىباشد « 1 » ، در ابتدا دو رگ از كبد مىرويد : يكى از سطح فرو رفته كبد كه بيشترين « 2 » فايده آن در كشيدن غذا ( از معده و رودهها ) به سوى كبد است و آن را باب كبد مىنامند ؛ و رگ ديگر از سطح برآمده كبد مىرويد كه فايده آن رساندن غذا از كبد به همه اعضا مىباشد و آن رگ اجوف « 3 » ناميده مىشود .
فصل دوم : تشريح وريد باب
بايد از تشريح رگ موسوم به باب « 4 » شروع كنيم :
انتهاى باب كه در جاى خالى كبد ( ناف كبد ) فرو رفته است ابتدا ( به تعداد زوايد كبدى ) به پنج بخش تقسيم مىگردد و رشته رشته شده تا به اواخر برآمدگى كبد برسد ، و از آن وريدى به سوى كيسه صفراء مىرود « 5 »
هامش
( 1 ) در اين موضوع كه مبدأ وريدها كبد مىباشد ، بين گذشتگان نيز اختلاف نظر ديده مىشود برخى چون ارسطو مبدأ وريدها را قلب مىداند . حكيم آملى در شرح اين عبارت از قانون « شريانات هى أجسام نابتة من القلب » از معلم اول ارسطو نقل مىكند : مبدأ اعصاب ، شريان و وريد از قلب مىباشد زيرا قلب مبدأ همه قوا است . جالينوس مبدأ وريدها را كبد مىداند و براى نظريه خود چنين استدلال مىنمايد ، وريد بين قلب و كبد ، قسمت ستبر آن به سمت كبد قرار دارد و از آنجا به شاخههايى تقسيم مىگردد و علاوه بر آن چون خون طبق نظريه قدما در كبد توليد مىشود لذا بايد مجارى انتقال آن نيز از همان سوى فرستاده گردد . ( گزيده شرح آملى ، ص 165 )
( 2 ) گفته شد « بيشترين فايده » زيرا براى باب كبد فوايد ديگر نيز مترتب مىباشد از جمله فرستادن شعبهاى براى غذا به اعضا و فايده ديگر در باب كبد براى كيلوس استعداد خلط شدن در كبد به وجود مىآيد .
( 3 ) به دليل فراخى و زيادى خون ، آن را « اجوف » مىنامند .
( 4 ) وريد باب (PortalVein) وريد باب 5 سانتى متر طول دارد و از يكى شدن وريدهاى مزانتريك فوقانى و طحالى در پشت گردن پانكراس به وجود مىآيد . . . وارد ناف كبد مىشود . ( ضروريات آناتومى اسنل ، ص 206 )
( 5 ) زيرا كيسه صفراء بسيار به كبد نزديك مىباشد .