مىرود و قاعده بين آن دو ساق به صورت مستقيم رسم مىگردد و هر زاويهاى به آنچه در بردارد ، مىچسبد تا اين كه براى اين ماهيچه جهتهاى گوناگون براى انقباض ممكن گردد ، و حركتهاى آن يكسان نباشد ، بلكه براى آن گرايشهاى متنوع و ناهمگونى « 1 » به وجود آيد تا در آن ميان ساييدن و جويدن شكل گيرد . « 2 »
فصل دهم : تشريح ماهيچههاى سر
براى سر ، حركتهاى ويژه ، و حركتهاى مشترك با پنج مهره گردنى مىباشد و توسط آنها حركت هماهنگ از تمايل سر و گردن با هم حاصل مىگردد ، هر يك از دو گونه حركت ، يعنى حركت ويژه و حركت مشترك يا به شكل وارو شدن به جلو و يا خم شدن به عقب و يا تمايل به سمت راست و ياتمايل به سمت چپ مىباشد ، و از اين بين ( حركت راست و چپ ) حركت توجه به شكل چرخش به وجود مىآيد .
( ماهيچه وارونه كننده سر به جلو )
دو ماهيچه براى حركت ويژه سر به شكل وارو كردن سر به سمت جلو مىباشد كه از دو ناحيه مىآيد ، زيرا رشتههاى دو ماهيچه چسبيده به پشت گوش از ناحيه بالا مىآيند و از ناحيه پايين از استخوانهاى جناغ ( و ترقوه ) « 3 » دو ماهيچه بالا مىآيند به گونهاى كه گويا به هم متصل مىباشند ، لذا بسا گمان شده كه آن دو ، يك ماهيچه مىباشند و بسا گمان شده كه دو ماهيچه مىباشند و بسا گمان شده كه آن دو ، سه ماهيچه مىباشند ، زيرا انتهاى يكى از آن دو شاخه شده و دو سر گرديده است ، هرگاه يكى از آن دو ماهيچه حركت نمايد سر ، مايل به همان سوى وارو مىگردد و هرگاه هر دو ماهيچه با هم حركت كنند سر ، به سمت جلو به صورت متعادل وارونه مىگردد .
هامش
( 1 ) ترجمه واژه « متفنَّنة » از نسخه آملى .
( 2 ) ابن سينا در اين عبارت مىگويد : هرگاه سر يك زاويه . . . . در اين فرض و شكل به عقيده ابن سينا تعداد ماهيچهها براى جويدن دو عدد مىباشد يكى از جانب راست و ديگرى از جانب چپ . اين در حالى است كه گروهى به دليل كثرت سرهاى اين ماهيچه تعداد آن را چهار و گروهى شش عدد تصوّر مىنمايند ، در صورتى كه كثرت سرهاى ماهيچه دليل تعدد آنها نمىباشد .
( 3 ) اضافه ترقوه از شرح آملى مىباشد كه با تعبير بعد يعنى « يرتقيان » مورد نياز مىباشد .