باب هفتم : برخى از مباحث اصول فقه
فصل اول : تكليف
1 . حكم
به مذهب اماميه ، احكام به موجب صفاتى كه فعل پيدا مىكند بر پنج گونهاند ، وجوب ، ندب ، اباحه ، كراهت و تحريم . اشاعره برآنند كه حكم خدا همان خطاب اوست كه به افعال مكلفان تعلق مىگيرد و آن يا اقتضاء است و يا تخيير . « 1 »
از اين رأى ايشان تناقض و محال لازم مىآيد . تناقض از آن رو كه حكم به مكلف حادث تعلق مىگيرد ، پس حادث است . نيز مىتوان گفت زن يا كنيز پس از آنكه حلال نبود ، حلال گشت يا بالعكس . وانگهى حكم به سبب افعال مكلف پديد مىآيد چون طلاق ، معامله و غيره . . . و گاه حكم به دگرگونى زمان تعلق مىگيرد مانند وجوب نماز كه پس از زوال و غروب خورشيد است و پيش از آن واجب نمىباشد .
خطاب كلام الهى است و كلام به نزد اشاعره قديم است پس حكم هم قديم خواهد بود و هم حادث ، و اين تناقض است . « 2 »
هامش
( 1 ) . المستصفى ، ج 1 ، ص 42 و حاشيه علّامه البنانى بر متن جمع الجوامع با تقرير الشربينى ، ج 1 ، ص 46 .
( 2 ) . علّامه در بيان تناقض گويى اشاعره - كه حكم را قديم دانستهاند - از پنج استدلال بهره برده كه همه آنها در