امرى ممكن نيست ، زيرا تنها راه اثبات معاد جسمانى سمع « 1 » و نقل است . عقل تنها مىتواند امكان معاد جسمانى را اثبات كند نه وقوع آن را و پيشتر گفتيم كه يقين به صحت سمع و راستى آن تنها با قواعد اماميه ميسر است زيرا ايشان وقوع قبيح از خداوند را محال مىدانند زان رو كه اگر دروغ بر خدا روا باشد يا چيزى را كه قصد و آهنگ آن را نداشته از مردمان طلب كند ، نمىتوان با استناد به اخبار ، وقوع معاد بدنى را اثبات كرد . از سوى ديگر شك در معاد بدنى كفر است ، پس اصلا نمىتوان به اسلام جزم و يقين داشت . پناه بر خدا از چنين انديشههايى كه نهايت آنها شك در اسلام است .
استحقاق پاداش و عذاب
اشاعره نمىپذيرند كه بنده به سبب طاعت و معصيت پاداش و عذاب دريابد . آنها با اين رأى از نص قرآن سرپيچيدهاند . « پس هر كس به وزن ذرهاى نيكى كرده باشد آن را مىبيند و هر كس به وزن ذرهاى بدى كرده باشد آن را مىبيند . » « 2 » و « آن روز هر كس را همانند عملش جزا مىدهند و به كسى ستمى نمىرود . » « 3 » ، « در چنين روزى در برابر اعمالى كه كردهايد پاداش مىبينيد . » « 4 » ، « پاداش نيكى جز نيكى است . » « 5 » قرآن آكنده از اين گونه آيات است .
اشاعره با عقل نيز مخالفت ورزيدهاند زيرا قبح تكليفى كه مشقت بدون عوض داشته باشد . حكم عقل است . خداوند از فرمودن چنين تكليفى بىنياز است و اگر مجازات در ميان نباشد اغراء و تشويق به فعل قبيح لازم مىآيد زيرا ما به سوى گناه
هامش
( 1 ) . براى فهم نظر اشاعره بنگريد به الملل و النحل شهرستانى ، ج 1 ، ص 42 و 94 و شرح عقايد تفتازانى .
( 2 ) . زلزال : 7 و 8 .
( 3 ) . غافر : 17 .
( 4 ) . جاثيه : 28 .
( 5 ) . رحمان : 60 .