و ابن نباته مىگويد : « از كلام امير المؤمنين هزار خطبه را حفظ كردم و سپس ذهنم جوشيد و جوشيد . » « 1 »
متكلمان نيز چهار گروه معتزله ، اشاعره ، شيعه و خوارجند . انتساب شيعه به على عليه السّلام آشكار است . دانشمندان خوارج نيز به على عليه السّلام بازمىگردند ، اما معتزله به و اصل بن عطاء انتساب دارند و او شاگرد ابو هاشم عبد اللَّه بوده و ابو هاشم نيز از درس پدرش محمّد بن حنفيه ، فرزند و شاگرد على عليه السّلام سود جسته است .
اشاعره نيز شاگردان ابو الحسن اشعرى بودهاند و اشعرى شاگرد ابو على جبايى از بزرگان معتزله است . « 2 » صوفيان و ارباب سلوك نيز به جملگى فرقه خود را به امير المؤمنين استناد مىدهند . « 3 »
جوانمردان و عياران نيز پيرو كسى هستند كه جبرئيل در جنگ بدر در بارهاش ندا داده است كه جز ذو الفقار شمشيرى نيست و جز على جوانمردى . « 4 »
پيامبر فرمود : « من جوانمرد ، فرزند جوانمرد و برادر جوانمردم . » « 5 » جوانمردى پيامبر آشكار است كه او سيد و سرور عرب بود . فتوت پدر او نيز از آن روست كه خداوند در حق ابراهيم فرمود : « شنيدهايم جوانمردى در باره بتان ما سخن مىگويد . » « 6 » جوانمردى برادر پيامبر نيز از گفته جبرئيل در حق على دانسته مىشود .
هامش
( 1 ) . شرح نهج البلاغه ، ج 1 ، ص 6 و ج 2 ، ص 99 و 128 .
( 2 ) . همان .
( 3 ) . همان .
( 4 ) . پارهاى از مآخذ حديث بيان شد و مطلب را تنها با خصومت و گردنكشى مىتوان انكار كرد .
( 5 ) . به روايت سيد عبد اللَّه شبر در مصابيح الانوار ، ج 2 ، ص 295 ، تفسير او از معانى الاخبار از امام صادق عليه السّلام و پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله روايت كرده است .
( 6 ) . انبياء : 60 .
بازگشت اين گروهها به امير مؤمنان جز اين معنايى ندارد كه امام بنيانگذار اين دانشها و طريقه استدلال در آنها