( افزون بر اين روايات ) امير المؤمنين عليه السّلام خاستگاه همه دانشهاست . در كلام و اصول فقه كه مطلب آشكار است و گفتار حضرتش در نهج البلاغه بر كمال معرفت او در توحيد و عدل دلالت مىكند و همه جزئيات دانش كلام و اصول از آن دريافته مىشود .
امام مرجع تمامى فقيهان در دانش فقه است . در باره فقيهان اماميه كه نيازى به بيان نيست و در مذاهب سنيان ، ابو حنيفه شاگرد امام صادق عليه السّلام است و محمّد بن ادريس شافعى ، شاگرد محمّد بن الحسن ، شاگرد ابو حنيفه است و استاد ديگر شافعى مالك مىباشد . پس فقه شافعى به ابو حنيفه و مالك باز مىگردد .
احمد بن حنبل نيز شاگرد شافعى است .
مالك نيز از محضر دو تن بهره برده است : ربيعه الراى ، شاگرد عكرمه ، شاگرد عبد اللَّه بن عباس ، شاگرد حضرت على عليه السّلام و استاد دوم او جعفر بن محمّد صادق عليه السّلام مىباشد . « 1 » خوارج نيز شاگردان او بودهاند . « 2 »
امير المؤمنين بنيانگذار دانش اخترشناسى و تفسير بود . « 3 » ابن عباس مىگويد :
« امير المؤمنين در باره « باء »
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
از آغاز شب تا سپيده دم سخن گفت و گفتارش به پايان نرسيد . » « 4 »
دانش فصاحت نيز از على عليه السّلام است تا آنجا كه در باره كلامش گفتهاند برتر از گفتار مخلوق و فروتر از فرموده خالق است . فصاحت از سخنان آن سرور عيان است
هامش
( 1 ) . شرح نهج البلاغه ابن ابى الحديد ، ج 1 ، ص 6 ، مطالب السؤل ، ص 28 ، تهذيب التهذيب ، ج 1 ، ص 337 ، اسد الغابه ، ج 4 ، ص 23 .
( 2 ) . شرح المقاصد ج 2 ، ص 222 ، شرح كتاب الفقه الاكبر ابو حنيفه ، طبع قاهره ، ص 71 ، احقاق الحق ، ج 8 ، ص 33 .
( 3 ) . ينابيع المودة ، ص 66 و 75 ، مطالب السؤل ، ص 28 ، سبط ابن جوزى در تذكره الخواص .
( 4 ) . السيره الحلبيه ، ج 2 ، ص 207 و در حاشيه آن سيره زينى دحلان ، ج 2 ، ص 11 ، ينابيع المودة ، ص 70 و 408 ، شرح نهج البلاغه ، ج 1 ، ص 6 .