غنايم برابر يك مرد سهم گرفت . در احوال ليلى از قبيلهء غفار نيز آوردهاند كه همراه پيغمبر ( ص ) براى مداواى زخمىها بيرون مىآمد و پرستارى بيماران مىكرد . همچنين ابن مردويه در تفسيرش از معاذهء غفاريه نام مىبرد كه به گفتهء خودش ، مونس پيغمبر ( ص ) بود و در جنگها همراه حضرت بيرون مىآمد .
( 1 ) در الاصابه احوال ام ايمن ، كنيز آزاد شده و دايهء پيغمبر ( ص ) آمده است كه در احد حاضر بود ، آبرسانى و مداواى مجروحان مىكرد و در جنگ خيبر نيز حضور داشت . نيز در احوال ام زياد اشجعيه آوردهاند كه در جنگ خيبر با پنج زن ديگر حضور يافتند . پيغمبر ( ص ) شنيد و به سراغ آنها فرستاد و با خشم پرسيد كه با اذن چه كسى آمدهايد ؟ ام زياد عرض كرد :
براى مداواى مجروحان و رساندن تير به دسترس تيراندازان و نوشانيدن سويق ( شربت ) به سپاهيان آمدهايم . حضرت براى آنان سهميهء خرما قرار داد . از قول ام سنان اسلمى آوردهاند كه وقتى پيغمبر ( ص ) مىخواست براى فتح خيبر بيرون رود ، نزد حضرت آمد و عرض كرد :
يا رسول اللّه ، همراه تو بيايم ، مشك مىدوزم ، مريض و مجروح مداوا مىكنم . پيغمبر ( ص ) فرمود : خير است ، بيا كه غير از تو زنان ديگرى هم هستند و با من گفتگو كردهاند و به ايشان نيز اجازه دادهام . اكنون اگر خواهى با قوم خودت باش و اگر خواهى با همسرم ام سلمه . ام زياد گويد : با ام سلمه ماندم .
همچنين نگاه كنيد به احوال ام كبشه خزاعى و ام روقه انصارى . نيز از ام سلمه روايت است كه زنانى از انصار همراه ما در غزوات بيرون مىآمدند ، مجروحان را مداوا مىكرديم و تشنگان را آب مىداديم .
( 2 ) بخارى در كتاب المغازى باب جهاد النساء را منعقد كرده و آنجا درباره همراهى زنان با همسرانشان در جنگهاى دريايى و خشكى و نيز مداواى زخميان و بازگرداندن كشتگان و مجروحان به وسيلهء زنان ، احاديثى آورده است . براى مثال ، از انس روايت كرده كه روز احد مسلمانان گريختند و من ، عايشه و ام سليم را ديدم دامن به كمر زده - خلخالشان آشكار بود - مشك پرآب مىآوردند و در دهان تشنگان مىريختند و باز مىرفتند و مىآمدند . در جنگ حنين نيز از مشاركت زنان براى سيراب كردن رزمندگان و مداواى مجروحان و رساندن تير به تيراندازان خبر دادهاند . در اوقات فراغت ، اين زنان دوك مىرشتند . در صحيح مسلم آمده است كه ام سليم از جملهء اين زنان ، خنجرى همراه داشت و مىگفت : اگر مرد مشركى به من نزديك شود ، شكمش را پاره مىكنم . دربارهء ام عماره انصاريه از قول پيغمبر ( ص ) آورده است كه هر سو چپ و راست نگريستم ، ام عماره را ديدم كه مىجنگيد و از من دفاع مىكرد .
نظام الحكومة النبوة المسمى التراتيب الادارية ( نظام ادارى مسلمانان در صدر اسلام ) ( فارسي ) — صفحة 278
مساهمون: عبد الحي الكتاني
ص٢٧٨