مركوبهاى دريايى به يك هزار و هفتصد رسيد ، پر از سلاح و سلحشور و ملّاح و كشتىران .
در تسريح الابصار فيما يحتوى لبنان من الآثار هنرى « 1 » لامنس يسوعى آمده است كه معاويه ، چوب كشتيها را از جبل لبنان تهيه مىكرد و ديرى نگذشت كه نيروى دريايى او ، نيرومند و هراسانگيز گرديد .
تنبيه - على بن حرب عراقى ، كتاب البحار را داشته كه در الاصابه بدان اشاره شد ؛ و يكى از معاصران مصرى ما ، كتاب سفن الاسطول الاسلامى را در تاريخ دريانوردى و انواع كشتىهاى اسلامى نوشته كه چاپ شده است .
( 1 )
منجنيق و دبّابه
خفاجى در نسيم الرياض گويد : « منجنيق با فتحه يا كسرهء ميم ، آلتى است براى پرتاب كردن سنگهاى بزرگ به سوى دشمن از راه بسيار دور » و اين ، قبل از اختراع توپ و باروت بوده است . در سيرهها آمده كه در جنگ طائف منجنيق به كار رفت . ابن اثير در الكامل گويد : به اشارهء سلمان فارسى منجنيق به كار بردند .
در نور النبراس آمده است : به كار بردن منجنيق بر ضد اهل طائف ، حديثى مرسل است ؛ گرچه در جامع ترمذى هم آمده ، و ضعيف است ؛ گرچه بيهقى آن را آورده است .
به هر حال ، مسلمانان به حفر خندق و ساختن منجنيق و پديد آوردن دبّابه پرداختهاند و موسى بن شاكر ، نوشته سودمندى درباره منجنيق دارد . جاحظ در البيان و التبيين گويد : جذيمه ابرش ، آخرين فرمانرواى قضاعى حيره ، نخستين كسى [ از عربها است ] كه در دفاع از قلعه ، منجنيق به كار برد .
( 2 ) دبابه ، دستگاهى بوده كه مردان سوار آن شده ، به پاى ديوار قلعه مىرفتند و شروع به نقب زدن مىكردند ، يا از درون آن حمله مىنمودند . در حقيقت ، اتاقكى بوده كه مردان از درون آن ديوار قلعه را سوراخ مىكردند و سقفى داشته كه آنان را از تيراندازى مدافعان قلعه حفظ مىكرده است . نخستين دبابه ، در طائف به كار رفت . در طبقات ابن سعد گويد : عروة بن مسعود و غيلان بن سلمه ، در محاصره طائف شركت نداشتند ؛ بلكه در « جرش » صنعت عراده و دبابه و منجنيق مىآموختند و پس از بازگشت پيغمبر ( ص ) ، در اطراف طائف منجنيق و دبابه نصب كردند . بر اساس نوشتهء قاموس شهرى ، « جرش » در اردن بوده است .
هامش
( 1 ) . هنرى لامنس يسوعى ، تسريح الابصار فيما يحتوى لبنان من الآثار ، ص 138 .