تشكيل سقيفة بنى ساعده ، وتلاش گسترده براي دور نگه داشتن علي بن أبي طالب عليه السّلام از قدرت ، مخالفت أو با نتايج سقيفة وعدم بيعت ، نامشروع دانستن روش خلافت ، چند دستگى صحابه ، فزونى نفوذ امويان ، بويژه در دوره عثمان ، بروز دشمنيهاى قبيلگى پس از مرگ عثمان ، خلافت أمير المؤمنين عليه السّلام ، تشديد دشمنيها ومخالفتهاى تمامى دشمنان سابق ، بهمراه طبقهء جديدى از مخالفين متنوّع ، جنگهاى وحشتناك درونى اين دوره ، جمع كثيرى از صحابه وتابعين را ، به ناكثين وقاسطين ومارقين وقاعدين ، وأهل كوفه ، وأهل حجاز ، وأهل بصره ، وأهل شام وخوارج تبديل نمود ، ودر پايان پيروزى از آن معاوية وحزب أموي طرفدار أو بود ، كه نزديك به يك قرن در دار الاسلام حكم راندند ، اين حوادث ووقايع بود كه زمينه را براي زدودن فضائل دستهاى ، وبزرگ جلوه دادن فضائل اندك دسته ديگرى ، وفضل تراشى براي جمعى ديگر را فرآهم نمود . بهرغم اختلاف ديدگاههاى ديني وسياسي واجتماعي أهل حديث وفقيهان ، وبسيارى از صحابه وتابعين ، با دستگاه خلافت أموي ، ليكن همگى به گونهاى ، وبه تناسب با مراتب توانائى خود وقوّت فضيلت ، در صدد تغيير انتساب فضائل علي عليه السّلام بودند ، جمعى به انكار ، جمعى به كم رنگ كردن ، جمعى به شركت دادن ديگران در فضيلت ، تا از حالت اختصاصى بدرآيد ، گروهى به قلب حقيقت ، وانتساب فضيلت به فلان صحابي وجز اين راهها ، ليكن تمامى اين روشها به تنهايى نمىتوانست جهانى از فضائل غير قابل انكار آن حضرت را از يادها بزدايد ، بويژه آن كه تناقضگويى وناآگاهى بسيارى از وعّاظ السلاطين ومحدّثين خود فروخته ، ويا امتناع گروهى از آنان از جعل حديث ، مانع از اجراى سياست امويان گرديد ، از اينرو معاوية به سلاح قدرت اجرايى وحكومتى خود پناه جسته ، ونخست حكم ممنوعيت نقل فضائل آن حضرت را در سرتاسر دار الاسلام به اجرا گذاشت ، ودر راه انجام آن شدّت عمل بخرج داد ، ومخالفين را با شمشير از ميان برداشت ، وسپس در دومين مرحله ، براي
المراتب في فضائل أميرالمؤمنين وسيد الوصيين ( ع ) — صفحة 8
مساهمون: أبى القاسم اسماعيل بن احمد البستي المعتزلي
ص٨