هان اى مردم ! حاضران به غايبان برسانند ، بعد از من پيامبرى نيست و پس از شما مسلمانان امتى نيست . « 1 »
اى مردم ! بدانيد من امروز اعلام مىكنم كه كليهء مراسم و عقايد دوران جاهلى را زير پاى خود نهاده ، بطلان آن را به اطلاع شما مىرسانم . « 2 »
در اين موقع پيامبر سخنان خود را قطع كرد و در حالى كه با انگشت سبابه ( انگشت شهادت ) به آسمان اشاره مىكرد ، گفت : بار الها پيامهاى تو را رسانيدم . سپس پيامبر با گفتن سه بار « اللهم اشهد » گفتار خود را به پايان رسانيد .
پيامبر ، تا غروب روز نهم در عرفه توقف كرد . وقتى خورشيد در افق مغرب پنهان گشت و هوا كمى تاريك شد بر شتر خود سوار شد و قسمتى از شب را در « مزدلفه » و فاصلهء طلوع فجر و آفتاب را در مشعر به سر برد . روز دهم ، رهسپار « منى » گرديد و مراسم « رمى جمره » ، قربانى و « تقصير » را انجام داده ، براى انجام مراسم ديگر حج عازم مكه گرديد و بدين وسيله مناسك حج را به مردم آموخت . گاهى در لسان حديث و تاريخ ، اين سفر تاريخى را « حج وداع » و گاهى « حج بلاغ » و « حج اسلام » مىنامند و هر كدام از اين نامها روى مناسبتى است كه وجه آن براى افراد بصير پنهان نيست .
در پايان ، اين نكته را متذكر مىشويم كه مشهور ميان محدثان اين است كه پيامبر اين خطبه را در روز عرفه ايراد فرموده است ، ولى برخى « 3 » معتقدند كه اين خطبه در روز دهم « ذى الحجّه » ايراد شده است .
تكميل دين
خلافت از نظر دانشمندان شيعه ، يك منصب الهى است كه از جانب خداوند به بافضيلتترين و شايستهترين و داناترين امت داده مىشود . مرز روشن و حد
هامش
( 1 ) . صدوق ، الخصال ، ج 2 ، ص 84 .
( 2 ) . بحار الانوار ، ج 21 ، ص 405 .
( 3 ) . الطبقات الكبرى ، ج 2 ، ص 184 .