خود به مبارزه با فساد و منكر پرداخت ، مورد جفا و ستم و محروميت و تحقير واقع شد و تبعيد گرديد و سرانجام در سرزمين غربت ، تنها جان سپرد .
ارتش اسلام در سرزمين تبوك
سپاه توحيد در آغاز ماه شعبان سال نهم هجرت ، به سرزمين « تبوك » گام نهاد ، اما اثرى از اجتماع و سپاه روم نديد . گويا سران روم ، از افزونى سپاه اسلام و شهامت و فداكارى كمنظير آنان - كه نمونهء كوچك آن را در نبرد « موته » از نزديك ديده بودند - آگاهى يافته و صلاح ديده بودند كه سپاه خويش را به داخل كشور بازگردانند و در عمل ، خبر اجتماع بر ضد مسلمانان را تكذيب كرده و چنين وانمود كنند ، كه هرگز فكر حملهاى در مغز آنان نبوده و اين گزارش شايعهاى بيش نبوده است ، تا از اين طريق بىطرفى خود را به جريانها و حوادثى كه در عربستان رخ مىدهد ثابت كنند . « 1 »
در اين لحظه ، پيامبر اسلام افسران عالىرتبهء خود را گردآورد و روى اصل مسلم اسلامى ،
وَ شاوِرْهُمْ فِي الْأَمْرِ
در خصوص پيش روى در خاك دشمن و يا بازگشت به مدينه با آنان مشورت كرد .
نتيجهء شوراى نظامى اين شد كه سپاه اسلام بر اثر سختىهاى زيادى كه در طى راه تبوك ديدهاند ، براى تجديد قوا به مدينه بازگردد . علاوه بر اين ، مسلمانان در اين مسافرت به هدف عالى خود - كه پراكنده ساختن سپاه روم بود - رسيده و رعب و هراس شديدى در دل روميان افكنده بودند . اين ترس و واهمه ، تا مدتى آنان را از فكر حمله و تشكيل سپاه ، بازخواهدداشت و اين اندازه نتيجه كه خود تا مدتى امنيّت عربستان را از ناحيهء شمال تضمين مىكرد ، براى ما مسلمانان كافى بود تا خدا در آينده چه بخواهد .
هامش
( 1 ) . واقدى ، در المغازى ، ج 3 ، ص 1014 - 1015 مىنويسد : پيامبر بيست روز تمام در تبوك به سر برد و نيز يادآور مىشود كه در يكى از روزها پس از اداى فريضهء صبح ، خطبهء مفصل و بليغ و آموزندهاى ايراد نمود . سپس متن خطبه را به نقل مىنمايد .