آيا معراج پيامبر جسمانى بوده ؟ !
كيفيت معراج پيامبر گرامى مورد بحث و گفتوگو بوده و در جسمانى و روحانى بودن آن ، سخنانى گفته شده است . با اينكه قرآن و روايات با صراحت گواهى قطعى بر جسمانى بودن آن مىدهد ؛ « 1 » با اين حال ، يك رشته اشكالات علمى ، مانع از آن شده است كه گروهى اين حقيقت را بپذيرند و سرانجام دست به تأويل زده و معراج آن حضرت را روحانى دانستهاند . اينان ، چنين گفتهاند كه فقط روح و روان پيامبر ، تمام اين عوالم را سير كرده ، سپس روح او به بدن مقدس وى بازگشته است . گروهى قدم را فراتر نهاده ، معتقدند كه تمام اين جريانها در رؤيا بوده و آن حضرت به صورت خواب تمام اين مكانها را ديده و سير كرده است .
سخنان گروه اخير به قدرى دور از واقعيت است كه اصلا نبايد اين نظر را در شمار اقوال و نظريّات آورد ، زيرا قريش از شنيدن اينكه محمد صلى اللّه عليه و آله و سلّم مدعى است كه من در ظرف يك شب همه اين اماكن را سير كردهام ، سخت ناراحت شدند و به تكذيب او برخاستند ؛ به طورى كه معراج وى در همهء محافل قريش موضوع روز شد ؛ اگر سير اين عوالم به صورت يك رؤيا بود ، معنا نداشت كه قريش به تكذيب پيامبر برخيزند و جنجالى راه بيندازند ؛ گفتن اينكه من در شبى از شبها موقع خواب ، چنين خوابى را ديدهام ، هرگز مايهء نزاع و اختلاف نمىشود ، زيرا سرانجام هرچه هست خواب است و همهء امور محال و يا بسيار مستبعد در خواب به صورت ممكن در مىآيد . از همين رو ، اين نظر آن قدر ارزش ندارد كه ما آن را دنبال كنيم ، ولى جاى تأسف است كه برخى از دانشمندان مصرى مانند « فريد وجدى » اين نظر را پسنديده و با سخنان بىاساسى به تحكيم آن پرداخته است . « 2 »
هامش
( 1 ) . مفسر عالى قدر شيعه ، مرحوم شيخ طبرسى ، در تفسير مجمع البيان ، اتفاق علماى شيعه را بر جسمانى بودن معراج نقل مىكند . « ر . ك : مجمع البيان ، ج 3 ، ص 395 » .
( 2 ) . دايرة المعارف ، ج 6 ، ص 329 ، ماده عرج .