بَلْ قالُوا أَضْغاثُ أَحْلامٍ بَلِ افْتَراهُ
« 1 » ؛ آنچه مىگويد افكار پريشانى است كه زاييده خيال او است .
آنان قرآن را يك رشته افكار نامنظم دانسته كه بىاختيار بر مغز وى راه پيدا مىكند و او را در آفريدن اين مطالب عامد و مختار نمىانديشيدند . هر چند برخى از اين مرحله گام فراتر نهاده ، وى را به دروغ نيز متهم مىكردند .
قرآن مجيد ، در سوره « و النجم » كه موضوع وحى محمدى در آنجا مطرح شده و پرده از روى حقيقت وحى برداشته است ؛ به گونهاى به رد اين نظر پرداخته و اشاره كرده است كه گروهى قرآن و ادعاى پيامبر را زاييده خيال او دانسته و مىگويند : او خيال مىكند كه وحى بر او نازل مىشود و يا فرشتهاى را مىبيند ؛ در حالى كه چنين چيزى جز در محيط خيال وى ، در جاى ديگر وجود ندارد .
قرآن در اين سوره كه آيات آن از نظم و انسجام بس بديعى برخوردار است و بيانگر روحانيت مردى است كه در مواقع خاصى در هالهاى از موهبت معنوى خدا قرار مىگيرد ، به ردّ اين نظر چنين پرداخته است : « 2 »
وَ النَّجْمِ إِذا هَوى ( 1 ) ما ضَلَّ صاحِبُكُمْ وَ ما غَوى ( 2 ) وَ ما يَنْطِقُ عَنِ الْهَوى ( 3 ) إِنْ هُوَ إِلَّا وَحْيٌ يُوحى ( 4 ) عَلَّمَهُ شَدِيدُ الْقُوى ( 5 ) ذُو مِرَّةٍ فَاسْتَوى ( 6 ) وَ هُوَ بِالْأُفُقِ الْأَعْلى ( 7 ) ثُمَّ دَنا فَتَدَلَّى ( 8 ) فَكانَ قابَ قَوْسَيْنِ أَوْ أَدْنى ( 9 ) فَأَوْحى إِلى عَبْدِهِ ما أَوْحى ( 10 ) ما كَذَبَ الْفُؤادُ ما رَأى ( 11 ) أَ فَتُمارُونَهُ عَلى ما يَرى ( 12 ) وَ لَقَدْ رَآهُ نَزْلَةً أُخْرى ( 13 ) عِنْدَ سِدْرَةِ الْمُنْتَهى ( 14 ) عِنْدَها جَنَّةُ الْمَأْوى ( 15 ) إِذْ يَغْشَى السِّدْرَةَ ما يَغْشى ( 16 ) ما زاغَ الْبَصَرُ وَ ما طَغى ( 17 ) لَقَدْ رَأى مِنْ آياتِ رَبِّهِ الْكُبْرى ( 18 )
؛ سوگند به ستاره هنگامى كه آهنگ غروب كرد ، رفيق شما گمراه نشده و بيراهه نرفته است ، او هرگز از روى هوا و هوس دهان به سخن نگشوده است ، آنچه مىگويد ، وحى و سروش غيبى است كه در اختيارش گذارده شده است ، موجود نيرومندى [ فرشته
هامش
( 1 ) . انبياء ( 21 ) آيه 5 .
( 2 ) . نجم ( 53 ) آيهء 1 - 18 .