مىشود . به خدا سوگند ما هرگز ايمان نخواهيم آورد . « 1 »
اين نمونهها حسادت و رقابت بزرگان قريش را آشكار مىسازد و در اين خصوص نمونههاى ديگرى نيز در صفحات تاريخ وجود دارد .
2 . ترس از روز بازپسين
اين عامل بيش از همه ، در سرپيچى قريش مؤثر بود ، زيرا آنان افراد خوشگذران و بىقيد بودند . آنان كه سالها از آزادى مطلق بهرهمند بودند ، دعوت محمد را بر ضد عادت ديرينه خود تشخيص دادند و ترك عادت آن هم مطابق تمايلات نفسانى ، با رنج و تعب توأم است .
3 . وحشت از عذابهاى سراى ديگر
شنيدن آيات عذاب كه افراد خوشگذران ، ستمگر و بىخبر را با مجازاتهاى سخت بيم مىدهد ، هول عجيبى در دل آنها مىانداخت و افكارشان را سخت مشوش و مضطرب مىكرد . وقتى پيامبر با صداى دلنشين ، آيات مربوط به سراى ديگر را در مجامع عمومى قريش مىخواند ؛ آنچنان ولوله برپا مىگرديد كه بساط بزم و عيش آنها را به هم مىزد . عربى كه خود را براى دفع هرگونه پيشامد ناگوار مجهز مىساخت و براى تحصيل تأمين معاش با تير ، قرعه مىزد و با سنگ فال مىگرفت و آمد و رفت پرندگان را علايم حوادث قرار مىداد ؛ هرگز حاضر نبود بدون به دست آوردن تأمين ، از عذابى كه « محمد » از آن بيم مىداد آرام بنشيند . از اين رو ، با او مبارزه مىكردند كه نويد و بيم او را نشوند ؛ اين آيات اشاره به همين وحشت و اضطرابهاست .
روزى كه رستاخيز ، برپا مىشود ، انسان از برادر ، مادر ، پدر ، زن ، فرزندان خود
هامش
( 1 ) . همان ، ص 316 .