زينب كبرى ، در بذرپاشى آن مؤثر بوده است . « 1 »
« حرّه » به سرزمينهاى پرسنگلاخ كه پر از سنگهاى سياه و سوخته باشد گفته مىشد . در مناطقى از جمله اطراف مدينه از اين حرّهها وجود داشت و براى هر كدام نام بخصوصى هم بود ، به تناسب كسانى كه در آن منطقه مىزيستند . « 2 » هم اكنون نيز در مدينهء بزرگ ، بقاياى اندكى از آنها به چشم مىخورد .
- آثار و نتايج نهضت عاشورا
وداع آخر - الوداع
وفا
از الفباى فرهنگ عاشورا « وفا » است و در قاموس شهداى كربلا جايگاه بلندى دارد .
وفا به معناى عمل به پيمان و ايستادگى بر سر قول و عهد و عمل به وظايف انسانى و اسلامى در قبال ديگرى ، بخصوص « امام » و از برترين خصلتها و نشانهء جوانمردى ، خدا باورى ، شرافت نفس و صدق و راستى است . به فرمودهء على « ع » : « اشرف الخلايق الوفاء » . « 3 »
عاشورا ، صحنهء وفا از يك سو و بىوفايى از سوى ديگر بود . سيد الشهدا « ع » در مسير كوفه ، پس از شنيدن خبر شهادت نمايندهاش قيس بن مسهر ، با خواندن آيهء
« رِجالٌ صَدَقُوا ما عاهَدُوا اللَّهَ عَلَيْهِ فَمِنْهُمْ مَنْ قَضى نَحْبَهُ وَ مِنْهُمْ مَنْ يَنْتَظِرُ وَ ما بَدَّلُوا تَبْدِيلًا »
( احزاب / 23 ) مقام وفاى او را بر شمرد . شب عاشورا نيز ، ياران خويش را صادقترين و باوفاترين ياران معرفى كرد ( لا اعلم اصحابا اوفى و لا خيرا من اصحابى . . . ) . آنان نيز در چند نبوت ، وقتى امام بيعت خويش را برداشت و از آنان خواست كه بروند ، يك صدا اعلام وفادارى كردند و امام خويش را تنها نگذاشتند . عباس بن على « ع » امان نامهء دشمن را ردّ كرد و برادر را تنها نگذاشت . روز عاشورا نيز با لب تشنه به فرات رفت ، امّا با ياد عطش سيد الشهدا و اطفال ، آب ننوشيد .
بر خلاف جمعى از كوفيان كه بىوفايى كردند و پس از نامه نوشتن و دعوت كردن ، به
هامش
( 1 ) - براى تفصيل بيشتر قضيّه ر . ك : « واقعهء حرّه در تاريخ » ، محمد جواد چنارانى ، تاريخ الإسلام ، ذهبى ، ج 5 ، حوادث سال 68 هجرى .
( 2 ) - دائرة المعارف الإسلامية ، ج 7 ، ص 363 .
( 3 ) - غرر الحكم .