مؤيد الدين علقمى وزير ، حفر كنندهء آن نهر بوده است . « 1 » در مرثيهها ، شهادت عباس بن على « ع » را كنار نهر علقمه ياد مىكنند ( كنار نهر علقمه ، افتاد دست عبّاس ) .
- فرات ، علقم
نهضت توّابين - توّابين
نهضتهاى پس از عاشورا - آثار و نتايج نهضت عاشورا
نهضت يا شورش ؟
حركت امام حسين « ع » كه به صورت امتناع از بيعت با يزيد و هجرت به مكّه و از آنجا به كربلا بود ، حركتى الهام گرفته از قرآن و سنّت پيامبر « ص » و بر اساس عمل به تكليف در برابر حكومت جور و ولايت فسق و براى مبارزه با بدعتها و مقابله با اعادهء جاهليّت بود ( - اهداف نهضت عاشورا ) . اين از مجموعهء سخنان و خطبههاى آن حضرت و ماهيت قيام وى و عملكرد امويان روشن است و چون مبتنى بر اصل « ولايت صالحان » و فلسفهء سياسى ناب اسلام بود و آن حضرت ، صرفا براى قيام به وظايف امامت و نهى از منكر و احياى سيرهء پيامبر « ص » دست به آن حركت زد ، حركت او يك « نهضت مكتبى » تلقّى مىشود . امّا هواداران بنى اميّه ، چه در آن زمان و چه قرنهاى بعد و حتى عصر حاضر ، كوشيدهاند كه حركت آن حضرت را نوعى شورش ، آشوب ، فتنهانگيزى ، ايجاد تفرقه در امّت و تمرّد از خلافت معرّفى كنند و در كشتن او ، حق را به جانب يزيد بدهند كه يك شورشگر بر ضد خلافت مركزى را كشته است . در اين مورد ، به احاديثى هم استناد مىكنند كه رسول خدا « ص » به كشتن كسى كه يكپارچگى امت را به هم زند فرمان داده است و مىگويند : « قتل الحسين بسيف جدّه » . در حالى كه حديث ، بر فرض صحّت مخصوص جايى است كه حكومتى اسلامى و حاكمى متعهّد و عادل باشد و كسى يا كسانى بخواهند بر ضدّ آن آشوب و فتنهگرى كنند . امّا نه حكومت امويان مشروع بود ، نه بيعت مردم آزادانه و به اختيار بود ، نه حكّام ، به دين و عدل رفتار مىكردند و نه از ارتكاب فسق و فجور و محرّمات پروا داشتند و نه مال و جان و نواميس مسلمانان پاك ، از تعرض و ستم يزيد و عمّال او مصون بود . بنا بر اين جهاد بر ضدّ چنين حكومتى ، تكليف دينى امام حسين « ع » بود .
هامش
( 1 ) - موسوعة العتبات المقدّسه ، ج 8 ، ص 32 و 38 .