سرودهاند و مجموعههاى معتبرى نيز از اشعار شاعران شيعى گرد آمده است . « 1 » به بيان آيت اللّه خامنهاى : « با توجّه به پايگاه بلند « شعر مسلكى » در قرنهاى اوّل و دوّم هجرى و يادآورى اين نكته كه شاعر متعهّد به يك مسلك ، برجستهترين و مؤثرترين نقش را در ترويج گرايشهاى مسلك خود و تبيين هدفها و شعارهاى آن به كار مىبرده است ، طبيعى مىنمايد كه حساب ويژهاى براى اظهارات و سرودههاى شاعران وابسته به جناحهاى سياسى در نظر گرفته آيد . . . » . « 2 »
سرودههاى موضعدار شاعران مكتبى در مدح و مرثيهء ائمّه و اهل بيت ، بطور ضمنى خلفاى جور و مظالم حكّام غاصب را هم مورد انتقاد قرار مىداد . « در شعر مذهبى ، نظر كلّى بر نشر مبادى دين بود و احياى حقايق ايمان و زنده كردن دلها و جانها و جارى ساختن خون حماسه و تعهّد در رگها و پىها . از اين رو شاعران بزرگ شيعه هميشه براى حكومتهاى فاسد ، خطرى بزرگ محسوب مىشدند زيرا آنان در خلال مدح آل محمّد « ص » حقايق دين و صفات لازم حاكم دينى را ياد مىكردند و با ذكر صفات اسلامى امامان و مقايسه و تحقير زمامداران ، دلها را به حق و حكومت حق توجّه مىدادند . » « 3 » اين شيوه و راه ، برگرفته و الهام يافته از رهنمودهاى خود امامان بود كه با سخن و عمل ، با صراحت و كنايه ، مدافع شاعران متعهد و مرثيهسرايان متّقى و حق شعار بودند . در اين زمينه ، حديث بسيار است ، بويژه تأكيد ائمه نسبت به سرودن مرثيه دربارهء حسين « ع » با انگيزهء « ذكر » و احياء ياد و گرياندن بر آن مصيبتها بيش از ديگر محورهاست . امام صادق « ع » فرمود : « من قال فينا بيت شعر بنى الله له بيتا فى الجنّة » « 4 » هر كس كه يك بيت شعر دربارهء ما بگويد ، خداوند براى او خانهاى در بهشت بنا مىكند . نيز از آن حضرت است : « ما من احد قال فى الحسين شعرا فبكى و ابكى به الّا اوجب الله له الجنّة و غفر له » « 5 » امام رضا « ع » نيز به دعبل توصيه مىكند كه دربارهء حسين « ع » مرثيه بسرايد و بدين وسيله
هامش
( 1 ) - كتاب « ادب الطفّ » در 10 جلد از جواد شبّر ، مجموعهاى است كه به بررسى شعرا و اشعار قرن اوّل تا چهاردهم پرداخته كه پيرامون امام حسين « ع » و حادثهء عاشورا سرودهاند .
- ادب الطّف ، شعر عاشورا
( 2 ) - پيشواى صادق ، ص 81 .
( 3 ) - ادبيات و تعهّد در اسلام ، محمد رضا حكيمى ، ص 274 .
( 4 ) - وسائل الشيعة ، ج 10 ، ص 467 ، بحار الانوار ، ج 76 ، ص 291 .
( 5 ) - رجال شيخ طوسى ، ص 289 .